Zoeken

Fijne motoriek: Knippen

Bijgewerkt: mrt 26

Knippen is een wezenlijk onderdeel van de ontwikkeling van de fijne motoriek.

In deze blog neem ik de kniptechniek onder de loep en geef ik je allerlei tips om deze vaardigheid met kleuters te oefenen.



Voorwaarden om te gaan leren knippen


Om goed te kunnen leren knippen is het belangrijk dat het kind beschikt over voldoende kracht in de handen. Om dit te oefenen kan er ook zonder schaar gewerkt worden.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • De was ophangen met een wasknijper

  • Doelen raken met een waterpistool of plantenspuit

  • Een knoflookpers geven bij de speelklei

  • Kleine dingetjes op laten pakken met een grote plastic pincet

  • Spelen met knijpfiguurtjes

Ook moet het kind in staat zijn om met de hand een open en dicht beweging te maken.

Een kind dat een schaar nog met twee handen vasthoudt, waarbij de schaar steeds scheef gaat, die hoog de schouder optrekt en vanuit de hele arm probeert te knippen werkt nog vanuit de schouder of de arm en is vanuit motorisch gezichtspunt vaak nog niet toe aan knippen. Zij gebruiken bijvoorbeeld hun gewicht om kracht te doseren (drukken op de schaar, hangen er overheen) in plaats van hun vingers, of de vingers verkrampen of bewegen niet met elkaar mee. Scheuren is dan een betere optie.

Zo leren ze ook met twee handen samen te werken, en doen kinderen ondanks dat ze nog niet kunnen knippen toch een succeservaring op.

Scheuren of knippen?


Scheuren en knippen zijn hele verschillende vaardigheden en allebei zeer geschikt om de motorische ontwikkeling te stimuleren.

Bij het knippen wordt de samenwerking tussen de drie vingers die actief zijn bij het schrijven bevorderd. Duim, wijsvinger en middelvinger worden zo voorbereid op de schrijfmotoriek. Bij het scheuren wordt de onderarm motoriek en de draaiing van de pols extra beoefend.

Bij scheuren wordt dus een groter bewegingsmechanisme aangesproken (de pols) dan bij knippen (de vingers). Omdat de motorische ontwikkeling van groot naar klein verloopt, is het te begrijpen dat knippen een moeilijkere vaardigheid is dan scheuren.

Heeft een kind dus nog veel moeite met knippen en werkt hij voornamelijk nog vanuit de grote motoriek? Bied dan het scheuren aan. Heeft een kind een al wat fijnere motoriek laat hem dan meer knippen.

De materialen


Om frustratie bij het leren knippen te voorkomen is het erg belangrijk om voor goede scharen te zorgen, zowel links- als rechtshandig. Er zijn verschillende soorten scharen waar je gebruik van kan maken. Zo zijn er kleine scharen met gelijke en ongelijke oren en kleine plastic scharen.


Je kunt beginnen met een kinderschaar met messen van kunststof.

Deze knipt moeiteloos in papier maar niet in andere materialen, waardoor er geen risico is voor kleding, de tafelkleed, haren of vingers.




Ik raad echter aan om meteen met een ‘echte’ schaar te beginnen. Op die manier leren kinderen er meteen correct mee omgaan. Maak duidelijk dat de schaar scherp is en dat ze voorzichtig moeten zijn. Kinderscharen zijn prima, maar moeten wel scherp genoeg zijn om door allerlei soorten papier heen te knippen. Kinderscharen zijn verkrijgbaar met een scherpe punt of met ronde punt Een scherpe schaar met botte punten heeft vanuit veiligheidsoogpunt de voorkeur. Leer de kinderen ook hoe ze de schaar tijdens het lopen van en naar de knutselkast moeten vasthouden: met hun handen om het scherpe deel geklemd. Een botte schaar is niet prettig. Deze knipt niet alleen minder precies, maar vergt ook veel meer van de handspieren van een kleuter.


Iets uitknippen is niet voor iedereen even makkelijk om te leren. Soms gaat het niet vanzelf.

In dat geval kan het goed zijn om voor een andere soort schaar te kiezen, die het kind bij het leren knippen helpen.


Een pak schaar/tang:

Leer kinderen spelenderwijs knippen met een pak schaar of tang.

De hand moet hierbij een knipbeweging maken.


Een ergo schaar met soft grip:

Deze schaar nodigt met de twee verschillenden zachte knipogen uit tot een goede schaargreep.

Door de speciale vorm en openingshulp is het minder belastend voor de pols en kost het veel minder kracht om te knippen.

De greep met de wijsvinger is niet heel gebruikelijk, maar geeft meer sturing aan de beweging zodat preciezer knippen mogelijk is.

Deze schaar leent zich daar goed voor.


Een schaar met een long loop handvat:

Bij deze schaar is de onderste lus verlengd. Het doel van deze lus is extra kracht en controle tijdens het knippen. Plaats de vingers zoals op de foto.

De wijsvinger ligt voor de lus, de andere vingers in de grote lus.

De wijsvinger heeft hierdoor de controle en kan goed sturen. De andere drie vingers zorgen voor de kracht.

Deze schaar is zo ontworpen dat de volle kracht van de hand gebruikt kan worden en wordt aanbevolen bij een beperkte spierkracht en/of coördinatie van de hand.


Een zelf openende schaar:

Wanneer een kind kracht in zijn of haar handen mist , dan kan een zelf openende schaar helpend zijn.

Deze ‘springt’ door middel van een veer zelf weer open en zo moeten de kinderen enkel tijdens het knippen de schaar weer dicht ‘duwen’.

Ze zijn er zonder en met handvaten. Die met de handvaten is ideaal voor kinderen die niet willen opvallen met een andere schaar en toch een beetje extra hulp krijgen bij het knippen.


Een trainingsschaar:

Er bestaan ook scharen met dubbele gaten, zodat ze door twee personen tegelijkertijd gebruikt kunnen worden.

en je op die manier het knippen samen kunt oefenen. De leerling gebruikt de achterste ogen van het handvat, de leraar de voorste om, waar nodig, bij te sturen.

Zo kan het de kracht en richting gestuurd worden. Deze schaar is ideaal voor kinderen met een slechte oog-hand coördinatie, kinderen die moeite hebben met het vasthouden van de schaar en voor kinderen die te weinig kracht in hun hand hebben om zelf te knippen.

Op deze manier kan een kind de open en dicht handeling van een schaar leren.


Een Peta schaar (knijpschaar):

Voor kinderen met bijvoorbeeld reuma, artritis, spasticiteit of die door een andere reden weinig controle over hun bewegingen hebben kun je een Peta schaar gebruiken.

Deze lichtgewicht schaar opent vanzelf en is makkelijk te gebruiken met zowel de vingers en de duim als de vingers en de handpalm. Voor deze schaar is slechts een lichte druk van de duim en de vingers of de vingers en de handpalm nodig om te knippen.

Er zijn ook Peta scharen met een extra lange handgreep, die helpt vingerisolatie mogelijk maakt en zorgt voor extra stabilisatie.

Kinderen kunnen deze schaar op twee manieren gebruiken; door hun duim en/of duimmuis door het gat te doen, of juist hun vingers.

Fijn voor als de kinderen nog met al hun vingers tegelijk de knipbeweging maken. De schaar blijft zo in een juiste positie en heeft minder de neiging om te kantelen tijdens het knippen.

De greep laat de schaar na elk knipbeweging weer automatisch open gaan voor de volgende knipbeweging. ,

Ze worden ook wel 'de knijpschaar' genoemd.


Een tafelschaar:

Deze is verkrijgbaar in twee uitvoeringen: eentje waarbij de schaar bevestigt is op een blok (de zogenaamde 'blokschaar') en eentje met twee vergrote plastic handgrepen, die naar elkaar toegedrukt worden.

Deze schaar is zeer gemakkelijk in gebruik en vereist geen grijpfunctie.

Om te knippen hoeft er alleen maar een drukbeweging naar beneden gemaakt te worden op de T-vormige greep. De schaar gaat automatisch weer open als de druk afneemt.

Deze schaar kan op twee manieren gebruikt worden: of het papier wordt vast gehouden en de schaar glijdt op de tafel langs het papier of de schaar word stil gehouden (eventueel met behulp van een antislip matje op tafel) en het papier wordt richting de schaar bewogen.

Bij een blokschaar hoeft het papier alleen maar op het blok geschoven worden.

Door de T-vormige greep vervolgens naar beneden te drukken word het papier geknipt.

De greep gaat automatisch weer omhoog als de druk afneemt en de blok schaar is klaar voor de volgende knipbeweging. Het houten blok is zwaar en door de antislip strips aan de onderkant staat hij heel stabiel. De tafelschaar wordt aanbevolen bij een zeer beperkte spierkracht en/of coördinatie van de handen.


Deze speciale scharen kun je o.a. kopen op de volgende websites:

Senso-care

Toys42hands

Bol.com

Amazon


Ook het te knippen materiaal is van belang. Begin altijd met papier, nooit met karton omdat dat veel moeilijker te knippen is. Papier moet niet te dun maar ook zeker niet te dik zijn. Denk ook eens aan andere materialen om in te knippen, zoals:

  • Een rol klei (Tip: Laat er met een plasticineschaar worstjes van knippen of druk vormpjes in de klei en laat deze uitknippen)

  • Rietjes (Tip: maak van de stukjes een ketting)

  • Stof

Deze materialen zijn wat dikker en stugger en daardoor oefenen kinderen om de kracht in hun handen te vergroten. Dit is vaak makkelijker dan papier knippen.

De zachtheid van het materiaal geeft net voldoende weerstand waardoor het fijn is voor kleine handen om in te knippen.

Het hanteren van de schaar


Als een kind voldoende kracht heeft om te gaan leren knippen en de open-dicht beweging kan maken, dan kun je hem/haar leren hoe hij/zij de schaar moeten vasthouden:

  1. Maak een pistooltje (of maak er een haai met een vin of een vogelsnavel van)

  2. Steek je duim in het ene ‘oog’

  3. Steek je middelvinger in het andere oog

  4. Laat je wijsvinger de schaar tijdens het knippen sturen.

  5. Tijdens het knippen knip je met je vingertoppen en blijft de duim van de kniphand omhoog wijzen, de andere hand houdt het papier stil. Tip om de schaar juist vast te leren houden: teken op de duim twee oogjes. Het kind moet de oogjes tijdens het knippen altijd zien.

  6. Knip altijd van onder naar boven.

Tip: Print een foto van hoe je de schaar vasthoudt uit, lamineer deze en leg hem als geheugensteuntje in je scharenbak.


Zorg ervoor dat het kind bij het knippen aan een passende tafel zit.

Bij een te hoge tafel liggen de ellenbogen namelijk te hoog, waardoor een kind zijn schaar lastiger kan sturen.

De ellenbogen horen bij het knippen tegen de zij te steunen voor extra stevigheid.

De leerlijn van het knippen


Ieder kind ontwikkelt zich anders en op een verschillend tempo.

Een kind doorloopt bij het leren knippen, in zijn eigen tempo, verschillende fasen.

Daarbij speelt de motorische ontwikkeling en de omgeving waarin een kind opgroeit een grote rol. Als een kind thuis geen schaar heeft of er thuis weinig geknutseld wordt, heeft het natuurlijk ook weinig kunnen oefenen. Hoe vaker een kind knipt, hoe beter het zal gaan. Oefening baart kunst!


Zodra een kind de basishandeling van het openen en sluiten van de schaar onder de knie heeft, kan het doelgericht gaan oefenen. Houd daarbij de volgende leerlijn aan.


1. Snippers knippen:

Het is heel belangrijk om een kind, voordat hij gaat leren knippen, te laten experimenteren, zodat hij/zij kan kennismaken met een schaar. Dit kan al vanaf een jaar of drie.

Laat het kind eerst met papier experimenteren; waarschijnlijk wordt het verfrommeld of verscheurd. Als het verfrommelen en scheuren geen uitdaging meer is, meestal rond vier jaar, dan kan het kind gaan leren knippen. gaan knippen.

Over het algemeen beginnen de meeste kleuters met het knippen van snippers, die meestal nog geen betekenis hebben voor het kind. Dit is een hele goede en een belangrijke handeling om de schaar onder controle te krijgen.

Je kunt deze oefening aantrekkelijker maken door verschillende soorten papier en materialen aan te bieden (dun, dik, karton, vilt, slijm, klei enz.)

Tip: Geef zelf betekenis aan de snippers door er bijvoorbeeld een rand van een tekening mee te versieren, er een kleurplaat met grote vormen mee op te laten vullen of er een mozaïek van te maken. Ook leuk: Maak een Holle Bolle Gijs of een papiermonster en laat de kinderen deze met hun snippers voeren. 'Papier hier, papier hier! Hallo! Hallo!'


2. Lijnen knippen:

Wanneer het kind de schaar goed kan hanteren, meestal rond de leeftijd van 4 jaar, kun je hem/haar uitdagen om over een rechte lijn te knippen.

Bedenk wel dat papier inknippen makkelijker is dan een papier doorknippen.

Oefen ook weer met verschillende papiersoorten.

Leer de kinderen in deze fase dat de schaar nooit helemaal gesloten wordt.

Een hulpmiddel hierbij is om de schaar als een snavel van een hongerige vogel te zien, die het papier aan het opeten is! De snavel gaat dan helemaal open om zoveel mogelijk papier te ‘eten’, maar de snavel gaat niet helemaal dicht.

Zo krijg je een mooie, vloeiende lijn tijdens het knippen!

Dit voorkomt hakkelige randen tijdens het knippen, en zorgt voor een vloeiende lijn.

Tip: Knip kleedjes, plak stickers op een vlechtstrook (met ruimte er tussen) en laat het kind tussen de stickers door de vlechtstrook doorknippen of geef de kinderen een groen stuk papier en laat er door daar knipjes in te maken, gras van maken.

Knip frietjes, stekels voor een egels enz.


3. Geometrische vormen:

zodra het knippen in rechte lijnen goed gaat, kan de andere hand gaan sturen, en kunnen er geometrische figuren (rechthoeken, vierkanten en driehoeken) geknipt worden.

De ellenboog van de knip arm blijft dichtbij het lichaam, de stuurarm draait het papier waar nodig. Tip: Maak met de geometrische figuren een vormenmannetje.


4. Vrije vormen:

Vervolgens kun je de vrije vormen, zoals uitgeprinte figuren, een hartje of een ster gaan aanbieden. Vrije vormen zijn een stuk lastiger omdat de handen hierbij afzonderlijk van elkaar te werk moeten gaan. De dominante hand knipt en de andere hand stuurt het papier.


5. Cirkels:

Een cirkel is het lastigste figuur om te knippen. Het vraagt om uiterste precisie van de stuurhand en de juiste snelheid van je kniphand. Stuur je te langzaam dan krijg je een ovaal, stuur je te snel, dan wordt de cirkel veel te klein. Tip: Laat de kinderen cirkelvormen omtrekken en daarna uitknippen. Uit de losse hand een cirkel knippen is nog erg moeilijk.

Knip Knap

Knip Knap is een knipprogramma waarin de beginselen van de kniptechniek in 30 oefeningen, die zijn opgedeeld in enkele fases, systematisch worden aangeleerd.

Oefening 1 t/m 5 laten het kind oefenen met het hanteren van de schaar.

Oefening 6 t/m 15 laten het kind oefenen met het knippen van rechte lijnen en hoeken. Oefening 16 t/m 20 laten het kind oefenen met het knippen van gebogen lijnen.

Oefening 20 t/m 30 laten het kind oefenen met gecompliceerde knipopdrachten. De volgorde van de knipopdrachten komt dus overeen met de volgorde waarop je de knipvaardigheden zou moeten introduceren. Bij bijna elke knipoefening staat ook het doel erbij beschreven. Zo weet je meteen wat je met de oefening kan bereiken en of het aansluit bij wat het kind nodig heeft. Tevens vind je in dit bestand meer informatie over het hebben van een goede schaar en het toepassen van de juiste kniphouding.

Klik hier om het knipprogramma Knip Knap te downloaden!


Onder het tabblad "Motoriek/Fijne motoriek" op deze website vind je meer achtergrondinformatie over de fijne motoriek van kleuters.

Daarnaast vind je allerlei praktische suggesties voor de fijne motoriek en leren knippen in mijn blogs "De motoriekhoek" op de diverse themapagina's.

Kijk voor meer suggesties ook eens op mijn Pinterest


Heb je zelf ook nog leuke suggesties?

Inspireer dan collega’s door jouw ideeën in een reactie op deze blog te delen!

128 keer bekeken0 reacties

Recente blogposts

Alles weergeven

© 2020 by juf Angelique. This website has been designed using resources from Freepik.com