top of page
Zoeken
  • Foto van schrijverJuf Angelique

Soorten spel en hoeken

Bijgewerkt op: 23 jan.

Jonge kinderen hebben een grote behoefte aan spelend leren. In een kleutergroep zijn de hoeken daarom een belangrijk onderdeel. Hier kunnen de kinderen heerlijk nabootsen, fantaseren, ontdekken en steeds een stapje verder gaan.

Samen en in interactie met de leerkracht. Maar welke vormen van spel zijn er en voor welke hoeken kies je nu in een kleutergroep? In deze blog vertel ik je er meer over!



Soorten spel


Om te zorgen voor goed gevarieerd spelaanbod in de diverse hoeken, is het belangrijk, om zicht te hebben op de diverse spelcategorieën voor zowel binnen als buiten.

Daarbij kun je grofweg de volgende indeling aanhouden:


Manipulerend spel/oefenspel

Als een kind het spelmateriaal niet kent, dan zal hij het open en onderzoekend benaderen. Dit noem je manipulerend spel. Bij manipulerend spel staat het herhalend handelen centraal en gaat het minder om een bedoeling achter dat handelen. De herhaling en de regelmaat maken het tot een spel waaraan het kind plezier beleeft.

Het in het hier en nu bezig zijn is bij manipulerend spel het belangrijkste.

Een kind moet eerst ontdekken wat je allemaal met een materiaal kunt doen.

Door te handelen met materialen verkennen kinderen allerlei eigenschappen en door deze zelf te mogen ontdekken ligt de ervaring sneller vast. Als een kind al weet wat hij met het materiaal kan doen dan zal hij al wat meer door zijn gedachten worden gestuurd en het spelmateriaal wat rationeler benaderen door ermee te spelen zoals het ‘hoort’.

Naarmate kinderen steeds meer materialen leren kennen en daardoor meer kennis van de wereld om hen heen krijgen, zullen zij steeds meer een eigen invulling aan het spel kunnen geven. Het spel zal daardoor ook steeds rationeler, groter en complexer worden.

Het belang van manipulerend oefenspel zal hierdoor steeds verder afnemen.

Toch zal het wel altijd een rol blijven spelen, ook al wordt deze kleiner naarmate een kind ouder wordt. In deze spelvorm worden de zintuiglijke en bewegingsfuncties geoefend.

Manipulerend oefenspel kan in alle hoeken en met allerlei materialen worden geoefend.

Voorbeelden: Blokken stapelen en weer omgooien en ook het ontdekken van en omgaan met vormloze materialen als zand en water hoort bij deze spelsoort (sensopathisch spel).

Manipulerend oefenspel is vooral kenmerkend voor baby's en peuters, maar neemt ook in de kleuterfase nog een belangrijke plaatst in. Naarmate kinderen ouder worden (3-4 jaar) ontstaat vanuit het manipulerend spel met voorwerpen een eenvoudig rollenspel.

Bij manipulerend spel zie je dat kinderen naast elkaar spelen. Soms doen ze ook hetzelfde, maar er is geen relatie tussen het spel van de kinderen.

Bewegingen onder de knie willen krijgen of bepaalde vaardigheden herhalen om te leren, om het te kunnen, noemen we oefenspel of functioneel spel: kinderen oefenen het rollen van de bal en het bouwen met blokken.


Sensopathisch spel

Bij sensopathisch spel staat het voelen, zien, horen, ruiken en/of proeven centraal.

Sensopathisch is een samenvoeging van ‘senso’, het opdoen van zintuigelijke indrukken en ‘pathisch’, het ondergaan/beleven. Het was de pedagogische schrijfster Vermeer, die sensopathisch spel in één van haar boeken beschreef en als eerste deze naam gaf.

Het doel van sensopathisch spel is het prikkelen van de zintuigen en uitdagen tot ontdekken. Het in het hier en nu bezig zijn en het lichamelijk ervaren van (en het bewegen met) materialen staat daarbij op de voorgrond. Er is geen sprake van speciale gebeurtenissen en er is ook geen spelverloop, zoals bijvoorbeeld in rollenspel.

Het gaat uitsluitend over voelen, smeren, kneden, gieten, ervaren, genieten en kliederen. Het leuke van manipulerend/sensopathisch spelen is dat je mag doen wat anders niet altijd kan en mag en dat maakt het spel nog aantrekkelijker.

Bij het sensopathisch spel worden manipulatieve activiteiten zintuiglijk ondergaan.

Terwijl de kinderen bijvoorbeeld zand of water overgieten, leren ze allerlei eigenschappen van het materiaal kennen.


Het sensopathisch spel is dominant in het eerste levensjaar van een kind, maar het houdt daarna niet op. Het manifesteert zich gedurende de gehele menselijke levensloop.

Het is van belang, dat kinderen in een kleutergroep ook voor wat betreft deze spelvorm aan hun trekken kunnen komen. Vrij spel met ongevormde materialen (zoals water, zand, klei, zout, brooddeeg, papier-machépulp en scheerschuim) is van groot belang.

Maar ook door met gevormde materialen te manipuleren, doen kinderen sensopathische ervaringen op. Denk hierbij aan het manipuleren met stukken schuimrubber, stof en diverse soorten papier. Als kinderen uitsluitend sensopathisch spel blijven vertonen, is het wel van belang, om mee te gaan spelen, om zo het spel van het kind uit te breiden naar de volgende categorie: die van het hanterend spel. Deze spelvorm wordt bijvoorbeeld geoefend in de zand-/watertafel, de beweeghoek en tijdens het buiten spelen.


Constructiespel

Constructief spel, ook bekend als esthetisch spel, constructiespel of bouwspel, omvat het manipuleren van losse elementen van de speelomgeving om iets nieuws te construeren door deze losse elementen samen te voegen. Dat samenvoegen kan op verschillende manieren gebeuren, zoals: stapelen, monteren, demonteren, sorteren of vormen.

Het doel van dit spel is iets maken.

In eerste instantie gaan kinderen iets maken en geven ze er pas halverwege of achteraf een betekenis aan. Wanneer kinderen verder in hun ontwikkeling zijn kunnen zij vooraf al bedenken wat ze gaan maken en dit ook daadwerkelijk tot uitvoering brengen.