Zoeken

SEO: Rouwen

Om te kunnen omgaan met een verlies en te rouwen, zijn kinderen afhankelijk van de volwassenen om hen heen, dus ook van jou als leerkracht.

In deze blog geef ik je tips bij het begeleiden van een rouwend kind in jouw klas.



Omgaan met verlies en rouw


Er rust bij veel volwassenen nog altijd een taboe op de dood en maar weinig mensen kunnen goed omgaan met verlies en rouw om zich heen.

De eerste neiging van volwassenen is vaak om kinderen te beschermen, het te behoeden voor tegenslag en verdriet, het er maar niet over te hebben, een kind weg te houden van de pijn en hen niet te confronteren met onze eigen emoties.

Soms zijn volwassenen bang om dingen op te rakelen, zelf emotioneel te worden, of het kind emotioneel te zien worden. Dus als je je ongemakkelijk voelt en liever hard wil wegrennen, dan is dat heel natuurlijk. Maar het is natuurlijk ook onmogelijk.

Wegstoppen werkt niet. Rouw is een normale reactie op een intens verlies.

Rouwende kinderen hebben informatie nodig om te begrijpen wat er is gebeurd en wat het betekent voor nu en in de toekomst. Ze hebben steun en begrip nodig om de heftige gevoelens en gedachten waar ze ineens mee te maken krijgen een plek te kunnen geven.

Geef ze dus de informatie waar ze recht op hebben! Houd ze niet voor de gek en maak de dingen niet mooier dan ze zijn. Het is niet schadelijk voor hen om te zien dat er verdriet is. Leren over verdriet is leren over liefde, want verdriet heeft te maken met houden van.

Alleen mensen die in staat zijn van andere mensen te houden, kunnen ook verdriet ervaren.

Een rouwend kind, die niet begeleid wordt vindt altijd een uitweg voor deze heftige gevoelens. Vaak gebeurt dat dan op een nare manier, op een onverwacht moment.

Het is dus heel erg belangrijk om een positieve, open communicatie te hebben als kinderen kampen met een groot verlies.

Rouwfasen


Als een kind uit jouw klas wordt getroffen door verlies, dan helpt het om te weten wat rouw is. Veel mensen kennen de zogenaamde 'rouwfasen' waarin ontkenning en boosheid gevolgd worden door vechten en verdriet om uiteindelijk uit te monden in aanvaarding.

Rouw langs een meetlat leggen en keurig op volgorde beleven, is echter natuurlijk totaal niet realistisch. Daarmee is niet gezegd dat rouw altijd chaotisch is.

Iedereen krijgt na een groot verlies te maken met vier rouw'taken', namelijk:

  1. Erkennen: Het gaat hier over het besef dat iemand er echt niet meer is.

  2. Herkennen: Het gaat hier over het ervaren en voelen van je pijn en verdriet. Kinderen doen dat op een geheel eigen manier. Zij proberen zich aan te passen aan een situatie die voor hen ingrijpend is veranderd.

  3. Verkennen: Het gaat hier over het leven met verandering, gemis en herinneringen, maar zonder de tastbare aanwezigheid van de overledenen

  4. Verbinden: Het gaat hier over zingeving, opnieuw vormgeven aan je leven en investeren in nieuwe relaties, ,meestal pas later in het rouwproces.

Deze rouw'taken' kennen geen vaste volgorde. Soms werkt iemand in de rouw aan de ene en dan weer aan de andere. Wees dus niet verbaasd als na een hele poos het verdriet de kop weer opsteekt.

Jonge kinderen en verlies


Rouw bij kinderen verloopt in grote lijnen hetzelfde als bij volwassenen.

Er zijn echter ook wel duidelijke verschillen. Een volwassene heeft zijn psychische ontwikkeling grotendeels doorlopen en kan zelf beslissen een 'pauze' te nemen om te gaan rouwen. Een kind zit echter nog middenin zijn psychische en emotionele ontwikkeling en kan niet stoppen om te rouwen. Het rouwen en het zich ontwikkelen gaan dus naast elkaar door. Dat kan soms zwaar en verwarrend zijn en ervoor zorgen dat een kind in de knel komt.

Kinderen kennen ook maar een werkelijkheid, namelijk die ze overnemen van de volwassenen om hen heen. Wat papa, mama of de juf of meester zegt is waar.

Kinderen leren dus ook van een volwassene hoe ze met verdriet om kunnen gaan.

Of ze het weg moeten stoppen, zich groot moeten houden of dat het er gewoon mag zijn.

Ook kan het langer duren, soms zelfs weken of maanden duren, voordat een rouwproces bij een kind begint. Het rouwen wordt dan vooruit geschoven totdat er weer meer rust en veiligheid is.


Kinderen beleven het verlies van een dierbare ook anders naarmate ze ouder worden en reageren op hun ervaring met een overlijden van een dierbare op een wijze die bij hun leeftijd, ontwikkeling en persoonlijkheid past.


Baby's en peuters hebben nog geen echt besef van de dood. Ze begrijpen ook niet dat de dood onomkeerbaar is. Ze kennen ook geen angst voor de dood en zijn niet bang om een overledene aan te raken. Het zijn vaak de volwassenen zelf die hun eigen angst overbrengen. Baby's en peuters voelen namelijk wel sfeer en emoties aan, maar hebben er nog geen woorden voor. Na een verlies kunnen ze snel weer gaan hechten. Het is belangrijk dat er dan stabiliteit en een vast dagritme is. Peuters verwerken hun ervaringen in spel.


Kleuters gebruiken het woord 'dood' in hun spel, maar weten nog niet precies wat dit inhoudt. Door het magische denken van een kleuter lopen fantasie en werkelijkheid nog door elkaar. Een kleuter denkt daardoor meestal nog dat de dood iets tijdelijks is en dat de overledene zomaar weer tot leven kan komen en kent ook nog geen angst voor de dood.

In sprookjes worden prinsessen immers ook weer tot leven getoverd, dus waarom niet in het echt? Het is dus heel normaal wanneer een kleuter vraagt wanneer de overledene weer terugkomt. Kleuters willen ook zelf vaststellen of de overledene wel echt dood is, bijvoorbeeld door in een hand of wang te knijpen. Ze stellen vragen zoals hoe dat nou gaat als het lichaam begraven of gecremeerd is? Ze uiten hun gevoelens en gedachten ook vaak in spel. Spel dat zich soms eindeloos herhaalt.


Soms zie je een terugval in de ontwikkeling van kinderen. Dan gaan ze bijvoorbeeld weer duimen, in hun broek plassen of kinderlijker praten. Ook kan schuldgevoel een rol spelen. Vertel een kind dan dat hij geen schuld heeft aan de dood.


Een rouwende kleuter begeleiden


De ervaring leert dat kinderen zelf duidelijk zijn in wat zij willen weten en aankunnen rondom rouw. Wanneer dit goed wordt begeleid zullen ze dit in hun verdere leven meenemen als een positieve, waardevolle ervaring rondom de dood.


Meteen erover praten is het belangrijkste beginpunt.

Kinderen moeten hun verdriet kunnen uiten. Neem dus de tijd om naar hun verhalen en vragen te luisteren. En die verhalen en vragen herhalen ze vaak om grip op de situatie te krijgen. Beantwoord ze maar steeds opnieuw.


Reken hierbij ook op ongemakkelijke situaties.

Voor een jong kind valt het verlies van zijn huisdier bijvoorbeeld vaak in dezelfde categorie als het overlijden van de vader of moeder van een klasgenootje.

Grijp niet in. Dit mag er allemaal zijn!


Geef eerlijke en realistische antwoorden om bij te dragen aan een ontspannen ervaring rondom de dood. Vertel altijd het hele verhaal en de waarheid of laat het vertellen.

Zo voorkom je dat kinderen gaan raden naar de exacte toedracht en dat hun fantasie op hol slaat. Uiteraard hoef je geen gruwelijke details te delen. De grote lijnen volstaan.


Omdat bij een kleuter fantasie en werkelijkheid nog door elkaar lopen is het belangrijk om kleuters in de juiste woorden te vertellen dat de dood iets definitiefs is. Vertel de kleuter echter niet dat de dode voor altijd slaapt, want dan kan het kind bang worden om zelf te gaan slapen. Kleuters zijn vaak nog bezig met het lichamelijke en praktische.

Je kunt dus aangeven dat overledene helemaal niets meer voelt en dat hij niet zomaar ziek was, maar heel erg ziek. Dat niet iedereen die ziek is dood gaat.


Betrek jonge kinderen ook zoveel mogelijk bij het afscheid nemen. Laat ze ervaren, dat je je verdriet niet weg hoeft te stoppen, maar dat het er mag zijn.


Hecht niet teveel aan controle. Wees open en aanwezig, ook met je eigen verdriet. Zo nodig je kinderen ook uit om zich open te stellen.


Kleuters hebben weinig aan alleen woorden.

Voor de begeleiding zijn boeken over rouw heel behulpzaam.

Enkele suggesties:

Derk Das blijft altijd bij ons - Susan Varley

Doodgaan is geen feest - Riet Fiddelaers-Jaspers

Een boom vol herinneringen - Britta Teckentrup

Grote boom is ziek - Nathalie Slosse

Het eiland van opa - Benji Davies

Ik had je nog zoveel willen zeggen - Martine van Nieuwenhuyzen

Kikker en het vogeltje - Max Velthuijs

Kom je mee? - Grootzus & Sjoerd Kuyper

Lieve oma Pluis - Dick Bruna

Nog een allerlaatste kusje - Marianne Busser & Ron Schroder (gedichtjes)

Woezel & Pip/Dag lief muisje - Guusje Nederhorst


Kinderen verwerken verlies in hun spel. Zet dus niet in op lange gesprekken in de klas, maar geef ze de ruimte om het spelend te verwerken. Ze kunnen ook tekeningen maken of een herinneringshoekje inrichten. Ieder kind heeft natuurlijk ook weer zijn eigen behoefte.

Respecteer hun eigen manier. Stimuleer, maar forceer en dwing nooit.

Probeer ze te betrekken, maar respecteer hun nee.

Steun kinderen in hun eigen manier om met rouw om te gaan.


Als een kind uit jouw klas te maken krijgt met rouwverwerking doet dat ook iets met jou.

Je kunt echter pas ruimte geven aan het verdriet van kinderen als je ruimte hebt gemaakt voor je eigen emoties. De kern is: Wees beschikbaar!


Kijk voor meer suggesties ook eens op mijn Pinterest


Heb jij zelf ervaringen met rouw in jouw klas?

Inspireer dan collega’s door jouw tips als reactie op deze blog te delen!

14 keer bekeken0 reacties

Recente blogposts

Alles weergeven

© 2020 by juf Angelique. This website has been designed using resources from Freepik.com