Zoeken

Spel: Regels en afspraken

Het lijkt een beetje tegenstrijdig: vrij spelen en toch begrenzen...

Kinderen moeten echter weten waar ze wel mogen spelen en waar niet.

Begrenzing geeft namelijk duidelijkheid wat er verwacht wordt en daarmee ook ruimte om zelfstandig met vrij spel verder te kunnen.


Begrenzen geeft vrij spel de ruimte.

Voordat je start met hoeken is het belangrijk om aandacht te hebben voor regels en afspraken. Als je dat goed doet, dan heb je daar de rest van het jaar plezier van.

Als je dit maar half doet, of te kort of te vluchtig, dan blijf je de rest van het schooljaar bezig met de rommel die de kinderen er maken. Overdrijf echter niet in het aantal regels, het moet geen wetboek worden. Stel ze het liefst samen met de kinderen op en bij voorkeur wanneer een situatie zich voordoet. Dan zijn ze ook makkelijker te onthouden, dan wanneer je regels oplegt voordat het mis gaat. Maak de regels ook visueel.

En leg ook uit waarom je deze afspraken maakt.

Begin minimaal!

Begin het schooljaar met een minimaal aantal hoeken en een minimale inrichting.

Het is veel gemakkelijker uit te leggen hoe de kinderen de hoeken mogen kiezen, wat de basisregels zijn en hoe ze de hoeken moeten opruimen, als het aantal beperkt is.

Zet in de eerste schoolweek elke dag een andere hoek centraal, waarbij je samen met de kinderen steeds kijkt wat er te vinden is, wat je er kunt doen en hoe er opgeruimd moet worden. Na afloop bespreek je dan hoe het spel verlopen is, wat je gezien hebt en kijk je even samen of er netjes is opgeruimd. Hier heb je het hele jaar profijt van.

Zodra de werking van de basishoeken duidelijk is kun je het aantal hoeken uitbreiden en materialen gaan toevoegen.

Begrens je hoeken!

Maak duidelijk waar de kinderen mogen spelen. Gebruik een vloerkleed, tafels, een afscheiding of een lijn om je hoek te begrenzen.

Regels en afspraken

Ik kan je geen standaardregels geven, alleen adviezen. Regels zijn namelijk jouw grenzen.

Afspraken kunnen te maken hebben met verschillende aspecten:


  • Het aantal kleuters in een hoek

Om de sociale interactie zoveel mogelijk te stimuleren kun je het aantal kleuters dat in de hoeken mag spelen beperken. Houd hierbij ook rekening met de hoeveelheid ruimte.

Wanneer kinderen met z'n tweeën mogen spelen kiezen ze vaak voor een vriendje, gaat overleggen vaak makkelijk en doen zich vaak niet zoveel problemen voor.

Bij drie kinderen creëer je situaties waarbij de kinderen moeten leren om te overleggen om goed samen te spelen en ervoor te zorgen dat er niemand buiten de boot valt. Bovendien is er ook een "meeste stemmen gelden" mogelijk; een belangrijk democratisch principe.

Bij vier kinderen kan dit weer uiteen vallen in twee groepjes van twee.

Anderzijds kun je er ook voor kiezen juist geen aantal af te spreken. Kinderen merken dan zelf als iets niet loopt en dat kun je ze niet leren als je dat als leerkracht steeds begrenst voor hen. Maak, wanneer je wel een vast aantal afspreekt, deze afspraak ook visueel door bijv. een cijferkaartje bij de betreffende hoek op te hangen.

Variatie: Gebruik een armbandje, of een ander voorwerp dat kleuters bij zich nemen of aantrekken en dat aangeeft in welke hoek ze mogen spelen. Als er geen armbandjes meer zijn, dan is die hoek “vol” en kan er niemand meer bij.

Je kunt ook kiezen voor een keuzebord waarop de kleuters het aantal kunnen aflezen.

Dit is dan meer geschikt voor de oudste kleuters.


  • Wisselen van activiteit

Mogen kinderen van jou wisselen van hoek? Of worden ze verplicht om een bepaalde tijd in een hoek te blijven? Bedenk jezelf hierbij dat jonge kinderen nog geen lange spanningsboog hebben; zeker niet als ze iets moeten doen waarbij ze niet zo betrokken zijn. De spanningsboog wisselt ook nog eens per kind, dus is het eigenlijk vragen om problemen als je alle kinderen min of meer verplicht om even lang in dezelfde hoek te blijven spelen. Observeer liever waarom een kind voor iets anders wil kiezen, voordat je een manier kiest om dit op te lossen. Maakt het kind een weloverwogen keuze of kiest het bijvoorbeeld iets omdat een vriendje het koos. Is de hoek wel rijk ingericht?


  • Interactie tussen hoeken

Het is goed om twee hoeken een interactiemogelijkheid te geven. Maak bijvoorbeeld een rekenhoek met een opdracht waarbij ze materiaal moeten gaan lenen, kopen of bestellen in de huishoek. De kinderen leren op die manier dat er verbanden zijn, leren de juiste vragen stellen en mee te denken met anderen in hun rol. Spreek af welke hoeken mogen samenwerken.


  • Samenspelen

Regels en afspraken kunnen ook te maken hebben met de omgang met elkaar.

Bijvoorbeeld: Samen spelen, samen delen, we overleggen met elkaar, we helpen elkaar, we maken geen werk van anderen stuk.


  • Het gebruik van materialen

Regels en afspraken kunnen ook te maken hebben met het gebruik van materialen. Bijvoorbeeld: Eerst bouwen dan spelen, we gaan zuinig met de materialen om, een gebouw mag i.v.m. de veiligheid maximaal zo hoog zijn als de meetstrook die daarvoor in de bouw-/constructiehoek ligt.


  • Het uitwisselen van materialen

Afspraken kunnen te maken hebben met het wel/niet mogen uitwisselen van materialen tussen de hoeken. Mogen kinderen dit dan gewoon pakken of moeten ze het eerst vragen?

Wanneer kinderen materialen uit andere hoeken mogen gebruiken ontstaan vaak de mooiste situaties, het rijkste spel en de beste leerervaringen, maar aan de andere kant wil je natuurlijk ook geen lokaal wat op z'n kop wordt gezet. En wanneer je alles beschikbaar stelt creëer je soms juist keuzestress en rommelend spel.


Overige afspraken die je zou kunnen maken zijn: Rustig spelen en praten, als je een vraag voor de juf hebt dan ga je niet lopen maar steek je je vinger omhoog.


Opruimen

Leer de kinderen ook dat ze na afloop alles weer goed moeten opruimen.

Dat zorgt voor goede gewoonten en structuur.

Opruimen gaat niet vanzelf en vraagt om een routine die je in kleine deelstapjes uitlegt en aanleert. Wanneer je hier meteen aan het begin van het schooljaar al voldoende aandacht aan besteedt, heb je daar het hele jaar plezier van.


Leg de kinderen allereerst voor het spelen in de hoeken al uit waarom het zo fijn is als de hoeken na afloop netjes worden opgeruimd.

Dit kan bijv. in een gesprekje of in de vorm van poppenspel of een toneelstukje, waarin je de rol van een slordige "speler" inneemt en je kinderen uitdaagt om te vertellen hoe het dan wel moet. Als de hoeken netjes opgeruimd zijn kun je alles goed vinden en heb je ruimte om te spelen. Bovendien is het fijn als we zuinig met materialen omgaan, want als het stukgaat kunnen we er niet meer mee spelen.


Voordat iedereen gaat spelen spreek je ook een signaal af, bijvoorbeeld een belletje, een liedje, het licht gaat uit of een klapsignaal, waarmee je het opruimen aankondigt.

Zeker in het begin leg je het werk bij dit signaal helemaal stil, haal je de kinderen even uit hun spel en zorg je ervoor dat iedereen jouw kant op kijkt en luistert.

Voordat iedereen gaat spelen spreek je een signaal af, bijvoorbeeld een belletje, een liedje, het licht gaat uit of een klapsignaal, waarmee je het opruimen aankondigt.

Zeker in het begin leg je het werk bij dit signaal helemaal stil, haal je de kinderen even uit hun spel en zorg je ervoor dat iedereen jouw kant op kijkt en luistert.

Geef 5 minuten van tevoren ook al aan dat het bijna tijd is om op te ruimen.

Sommige kinderen vinden het niet fijn om abrupt een einde aan hun spel te moeten maken. Door te melden dat het bijna tijd is om op te ruimen, kunnen zij zich alvast voorbereiden.


Bespreek dat de kinderen eerst opruimen waar ze zelf mee hebben gespeeld. Daarna kijken ze of ze iemand kunnen helpen. Vervolgens zetten ze hun stoel in de kring en houdt de leerkracht of houden de kinderen een inspectieronde om te kijken of er netjes is opgeruimd.

Vergeet daarbij ook niet te benoemen wat er wel heel goed is opgeruimd.


Zet tijdens het knutselen een bak bij de tafel waar de kinderen onbruikbare snippers in kunnen gooien. Op die manier blijft de tafel overzichtelijk en belanden de snippers niet op de grond. Maak ook een restjesbak voor papieren die ze nog wel kunnen gebruiken en leer de kinderen ook altijd eerst in deze bak te kijken of daar nog de juiste kleur papier in zit voordat ze it een nieuw papier gaan knippen.


Laat de werkjes na afloop van de speelwerktijd nog even staan als daar ruimte voor is.

Laat de losse spullen wel opruimen. Geef de kinderen die dat willen ook de gelegenheid om een aantal speelwerktijden met hun spelactiviteiten bezig te zijn. Laat ze bijvoorbeeld een naamkaartje bij hun werk zetten.


Veel rommel hoeft niet negatief te zijn. Het kan heel goed het resultaat zijn van prachtig spel. Wanneer er hoeken zijn die erg rommelig zijn of meer tijd vragen voor het opruimen kun je deze ook alvast iets eerder laten opruimen, zodat deze kinderen ook de kans krijgen om op tijd klaar te zijn.


Zorg voor goede opruimmaterialen van kinderformaat. Zet bijvoorbeeld een kinderbezem in de klas, zodat de vloer geveegd kan worden. Zorg ervoor dat de kinderen weten waar de stoffer en blik te vinden zijn. Een prullenbak zonder deksel werkt prettiger, omdat daar het afval zo ingegooid kan worden. En knip kleine poetslappen uit een grote.


Maak van alle hoeken een foto van hoe deze er opgeruimd uit hoort te zien en plak deze ergens in de hoek. Tijdens de evaluatie kun je de kinderen vragen of de hoek er weer hetzelfde uitziet als op de foto. Ook zou je symbolen kunnen gebruiken om visueel te maken wat je waar op de planken van de kast en in de bakken wilt hebben.


Als je ziet dat het opruimen toch niet vordert, dan zou je een oudste kleuter als extra opruimhulp kunnen inzetten. Opruimen is voor jongste kleuters namelijk vaak nog wat lastiger, omdat ze vanuit hun spelontwikkeling graag manipuleren en rommelen.

Je kan ook opdrachten geven. Kind A ruimt alle driehoeken op, kind B alle vierkanten enz.


Laat na het opruimen de hulpjes consequent alle hoeken nalopen om te controleren of er goed is opgeruimd. Zij ruimen de hoek niet op, maar zij weten wel heel goed waar alles moet staan en kunnen de kinderen die er spelen op wijzen wat er nog moet gebeuren.

Een goed opgeruimde hoek krijgt bijvoorbeeld een groene duim omhoog. Een niet goed opgeruimde hoek een rode duim omlaag. Laat deze rol steeds wisselen, maar houd er wel rekening mee dat kinderen ook even de tijd nodig hebben om aan deze rol te wennen.

Kies juist niet alleen voor goede opruimers.

Gaat het opruimen al redelijk dan kun je met een timer op het digibord, een zandloper, liedje (zet wanneer je het digibord hiervoor gebruikt het beeld wel uit, want dit leidt juist af van het opruimen) of een kookwekker gaan werken en proberen de kinderen klaar te laten zijn met opruimen binnen een bepaalde tijd. Het voordeel is dat je daarna door kunt gaan met een volgende activiteit als de opruimtijd voorbij is.


Als kinderen teveel rommel maken, dan ligt er hoogst waarschijnlijk ook teveel in je hoek. Bied dus niet teveel materialen aan, zodat de hoek overzichtelijk op te ruimen is. Minimaliseren is het toverwoord! Veel rommel hoeft echter niet altijd negatief te zijn.

Het kan heel goed het resultaat zijn van prachtig spel. Wanneer er hoeken zijn die erg rommelig zijn of meer tijd vragen voor het opruimen kun je deze ook alvast iets eerder laten opruimen, zodat deze kinderen ook de kans krijgen om op tijd klaar te zijn.


Bekijk voor meer informatie over (hoeken)spel ook eens mijn andere blogs onder het tabblad spel op deze website of op mijn Pinterest!

Heb jij nog aanvullingen op deze blog? Laat dan een reactie achter!




58 keer bekeken

© 2020 by juf Angelique. This website has been designed using resources from Freepik.com