Zoeken

Kleuters en letters

In een kleutergroep worden volop activiteiten gedaan om het klankbewustzijn te stimuleren. Dit is nodig voor het latere leren lezen. Het is belangrijk om eerst de klanken goed en spelenderwijs te verkennen en niet te vroeg met letters aan de slag te gaan.

In deze blog vertel ik je er meer over.



Geen letters, maar klanken!


Kleuters willen meestal graag aan de slag met letters, want ze hebben maar al te gauw door dat die belangrijk zijn en dat ze daar straks mee leren lezen.

Vaak stimuleert de omgeving dit ook, doordat het als knap wordt bestempeld.

Als de nadruk echter meteen op het aanleren en oefenen komt te liggen, dan kan dat een negatief effect hebben op de houding ten opzichte van letters en ervoor zorgen dat een kind, die minder ontvankelijk is voor letters afhaakt en dus uiteindelijk ook voor het lezen. Op scorelijstjes of met letterdiploma's bijhouden hoeveel letters een kind al kent, heeft dan ook geen meerwaarde.


Om goed te kunnen leren lezen is het belangrijk dat kinderen in eerste instantie vooral op speelse wijze in contact komen met letters.

Niet om de letters aan te leren, maar om bekend te raken met de juiste klanken van letters.

Klankbewustzijn en het leren van letters hebben een verbinding. Vaak begint de leesontwikkeling met het bewust worden van klanken en het spelen van klanken. Sommige kinderen ontdekken op dat moment de letters en leren de letters te koppelen aan de klank.

Een goed fonemisch bewustzijn (weten dat een woord uit verschillende klanken bestaat en dat bij die klanken letters horen) is een belangrijke voorspeller voor goed leren lezen.

Kinderen die moeite hebben om klanken in een woord te onderscheiden, kunnen die klanken immers ook moeilijk koppelen aan een teken.

Leg daarom in een kleutergroep de nadruk op klankspelletjes, in plaats van de kennis van letters, zodat kleuters letters blijven ontdekken en gemotiveerd blijven om de koppeling tussen klanken en tekens te maken. Zonder klankbewustzijn zegt een letter namelijk niets.

Samen rijmen, liedjes zingen, versjes opzeggen, voorlezen, hakken en plakken hebben een veel positiever effect op het fonemisch bewustzijn van een kind.


Binnen de ontwikkeling van het klankbewustzijn zitten meerdere niveaus.

Bij de keuze van opdrachten begin je met een laag niveau, zodat alle kinderen kennis maken met klanken en uitgedaagd worden. Dit doe je door klankspelletjes te spelen, waarbij jij als leerkracht het rolmodel bent. Je doet voor, laat klankveranderingen horen en je daagt kinderen uit om ook met klanken te gaan spelen. Daar is rijmen ook een goed voorbeeld van. Later in het proces zal je de kinderen bewust leren luisteren naar de begin-, midden- en eindklank van een woord. Ook hierin breng je een opbouw in aan, want de midden klank is toch een flink stuk pittiger dan bijvoorbeeld de eindklank. En dan verschilt dit ook nog erg per klank. Langzaam ontwikkelen kinderen dan een steeds groter klankbewustzijn en komen ze toe aan een woord verdelen in klankgroepen en koppelen van klank tot een woord (auditieve synthese).


Je kunt op veel verschillende manieren aandacht geven aan het klankbewustzijn.

Dat hoeft niet altijd een lange activiteit te zijn. Korte tussendooractiviteiten, bijv. tijdens de jassen halen, zijn net zo waardevol. Daarnaast is het ook belangrijk om regelmatig doelgerichte taalactiviteiten aan te bieden, waar je bewust met klankbewustzijn aan de slag gaat. In deze activiteiten is het van belang om te spelenderwijs dit aan te bieden en te blijven differentiëren. Let daarbij wel op dat de kinderen expliciete instructie en goede ondersteuning nodig hebben. Elk kind doorloopt een andere ontwikkeling, ook qua klankbewustzijn. Maar het blijft niet alleen bij kringactiviteiten. Ook in de werklessen kun je aandacht besteden aan het klankbewustzijn. Er zijn bijvoorbeeld veel verschillende ontwikkelingsmaterialen te vinden die het klankbewustzijn stimuleren

Luchtige letters


Naast de klankspelletjes prikkel je kleuters ook in de ontwikkeling van hun geletterdheid door kinderen spelenderwijs veel letters tegen te laten komen in de klas.

Niet alleen in je lees-/schrijfhoek, maar leg ze bijvoorbeeld ook eens in je huishoek om een briefje te schrijven. Bak samen letterkoekjes, maak letters van klei en constructie-/ bouwmaterialen, vis letters op uit de watertafel en laat letters in het zand van de zandtafel tekenen. De nadruk ligt daarbij niet op de letters zelf.

De winst hiervan is dat de kinderen alvast gewend raken aan de 26 tekens die letters zijn, deze gaan herkennen, ze ermee vertrouwd raken en dat letters op deze manier een vanzelfsprekend onderdeel van hun wereld worden zonder dat ze teveel gewicht krijgen.

Het is heel mooi als de kleuter er een paar kent, maar als dat alleen de letters van zijn naam zijn, dan is dat ook prima. Een aantal letters herkennen en actief benoemen resulteert vaak al in interesse in en herkenning van andere letters. Het echte leren van die letters komt vervolgens wel in groep 3

Lettermaterialen


Om kleuters veelvuldig met letters in aanraking te laten komen, kun je ook gebruik maken van lettermaterialen. Echter wel op een andere manier dan in groep 3. Zet deze ook niet in om letters aan te leren, maar gebruik ze om kinderen vertrouwd te maken met letters door ze ermee te laten experimenteren en fantasiewoorden te laten maken.

Laat ze bijvoorbeeld eens op een creatieve manier met stempels aan de slag gaan en ze een boom of een dier stempelen of zichzelf met de letters van hun naam of laat ze een knip- en plakschilderij maken met willekeurige letters uit tijdschriften of de letters uit hun naam maken. Veel lettermaterialen, die kleuters thuis aangeboden krijgen, oefenen overigens in plaats van het fonemisch bewustzijn de alfabetische letterbenoeming: aa-bee-cee-dee-ef-gee enz... en dat biedt geen ondersteuning voor het leren lezen.

Lettertype


Gebruik bij kleuters altijd de kleine blokletters.

Voor het maken van materialen gebruik ik altijd het lettertype School kx_new.

Dit lettertype installeer je voor Windows op de volgende manier:

Download het lettertype hier.

Je moet het lettertype nu opslaan.

Open het .zip bestand en pak het uit.

Dan ga je via start naar het configuratiescherm.

Je gaat dan naar het onderdeel “vormgeving aan persoonlijke voorkeur aanpassen”. Vervolgens ga je naar lettertypen.

Dan ga je naar ‘nieuw lettertype installeren’

Je zoekt dan het bestand op van het lettertype dat je wilt toevoegen en klikt op installeren. Het lettertype is nu geïnstalleerd in Word.


Klaar voor groep 3?


Elk kind is uniek en elk kind ontwikkelt zich anders. Dat het klankbewustzijn nog niet op gang lijkt te komen, hoeft dan ook niet alle alarmbellen af te laten gaan. Geef een kind de tijd en ruimte om op zijn manier te ontwikkelen.

Wanneer je denkt dat een kind toch ondersteuning nodig heeft om zich te kunnen ontwikkelen, is het vooral kijken wat het kind nodig heeft.

Ondersteuning kun je bijvoorbeeld geven door in de kleine kring voorschotbenadering aan te bieden. Daarnaast kan een verwijzing naar de logopedist ook raadzaam zijn.

De logopedist kan kortdurende interventies inzetten zodat de ontwikkeling een boost krijgt. Wat vooral van belang is dat je alles spelenderwijs moet blijven aanbieden.

Een kleuter moet lekker spelen en leren. Vergeet vooral niet in de hoeken mee te spelen. Juist daar kun je tijdens het praten ook met klanken aan de slag en kun je het kind uitdagen.


In principe is een leerling met een goed klankbewustzijn klaar voor groep 3, maar er kunnen andere gegronde redenen zijn om een leerling langer te laten kleuteren.

Natuurlijk is niet alleen de taalontwikkeling belangrijk voor de leerrijpheid van een kind.

De motorische-, sociaal-emotionele en rekenontwikkeling zijn uiteraard ook van groot belang. Samen vormt dit een compleet beeld.

Het is vooral van belang dat een leerling de klanken goed kan synthetiseren.

Natuurlijk is het fijn wanneer een leerling veel letters heeft onthouden, maar dit zo niet doorslaggevend moeten zijn voor een overgang naar groep 3.

Wel is het van belang om deze gegevens over te dragen aan de leerkracht van groep 3, zodat er eventueel een verlengde instructie ingezet kan worden.


Onder het tabblad "Geletterdheid" op deze website vind je meer achtergrondinformatie over geletterdheid bij kleuters. Daarnaast vind je allerlei praktische suggesties in mijn blogs over geletterdheid en de taalhoeken op de diverse themapagina's.

Kijk voor meer suggesties ook eens op mijn Pinterest


Heb je zelf ook nog leuke suggesties?

Inspireer dan collega’s door jouw ideeën als reactie op deze blog te delen!


120 keer bekeken0 reacties