Zoeken

Filosoferen met kleuters

Bijgewerkt op: mei 6

Filosoferen is nadenken en praten over vragen waarop niet een juist antwoord is te geven en die je kunt onderzoeken door erover na te denken in plaats van op zoek te gaan naar feiten. Kun je filosoferen met jonge kinderen en hoe doe je dat dan?

Je leest het in deze blog.



Wat is filosoferen?


Filosoferen is een dialoog, bestaande uit een uitwisseling van vragen en antwoorden, gericht op gezamenlijk nadenken. Je zoekt je eigen antwoord, formuleert en deelt deze met anderen om te zien of je goede redenen hebt gegeven om te denken wat je denkt.

Het is echter geen discussie, waarbij je de tegenstander met argumenten wil overtuigen van jouw mening. Het is ook niet zo dat aan het einde van een filosofisch gesprek een helder antwoord op tafel ligt. Het gaat om de weg ernaartoe, niet zozeer om het antwoord.

Het leerrijke zit meer in het denkproces dan in het denk product.

Wat gedacht wordt, is ondergeschikt aan hoe er gedacht wordt.

Filosoferen met jonge kinderen, kan dat?


Ieder kind heeft een aangeboren behoefte om te willen weten hoe het leven in elkaar zit. Kinderen stellen niet voor niets honderden waarom vragen.

Filosoferen kan dus ook al met hele jonge kinderen. Juist kleuters zijn de

beste filosofen die er zijn. Ze zijn namelijk nog niet zo bevooroordeeld.

Er zijn ook tegenstanders van het filosoferen met kleuters.

Bezwaren die zij hebben zijn bijvoorbeeld dat kleuters niet logisch of abstract kunnen denken of dat ze inhoudelijk niet genoeg diepgang kunnen bereiken.

Natuurlijk is het ook zo dat kleuters werkelijkheid en fantasie nog door elkaar halen, maar dat is helemaal niet erg. Het is juist iets waarop je kunt inspelen. Uiteraard heb je met kinderen van deze leeftijd ook andere gesprekken dan met oudere kinderen, maar als je goed luistert, zit er toch meer logica en abstractie in een gesprek dan op het eerste gezicht het geval lijkt te zijn. Het is eigenlijk vooral een kwestie van bereid zijn de uitspraken serieus te nemen en ze te zien als het resultaat van echt denkwerk.

Misschien klinkt de term “filosoferen” erg ingewikkeld, maar wanneer je het benadert als vragen waarop geen goed of slecht antwoord mogelijk is, kom je er al snel achter dat jonge kinderen ideale filosofen zijn.

De voordelen van filosoferen


Het mooie van filosoferen is dat je er behalve je hoofd verder niets bij nodig hebt, zelfs geen kennis. Het hebben van weinig kennis is zelfs een voordeel, want zonder kennis kun je zelf gaan bedenken hoe iets in elkaar zit en dan train je je denkspieren pas echt.

Een filosofisch gesprek heeft geen concrete doelstellingen, zoals een rekenles.

De doelen van het filosoferen zijn lange termijndoelen. Filosoferen stimuleert het zelfstandig en kritisch redeneren en creëren. Filosoferen heeft echter nog meer voordelen.

Het is goed voor de sociale, emotionele, morele- en taalontwikkeling.

Zo groeit bij de kinderen hun woordenschat en mondelinge taalvaardigheid.

Ze leren beter naar elkaar te luisteren, vragen aan elkaar te stellen, zich in anderen te verplaatsen, onder woorden te brengen wat ze denken, hun eigen ideeën uiten en hun mening te formuleren, na te denken over normen en waarden.

Bovendien leren kinderen door te filosoferen kritisch en creatief te denken.

Filosoferen geeft bovendien een inkijkje in de denkwereld van een kind. Kinderen kunnen hun eigenheid ermee laten zien. Bovenal kan het filosoferen een heerlijk vrij gevoel geven. Er bestaan namelijk geen foute antwoorden.

Filosoferen doe je zo!


Filosoferen met kleuters is niet zo moeilijk als dat het lijkt. Wanneer je de eerste keer met kinderen gaat filosoferen, is het fijn om even met de kinderen te bespreken wat filosoferen is.

Het is hierbij belangrijk dat de kinderen weten dat er bij filosoferen geen goed of fout is. Er kunnen dus geen foute antwoorden gegeven worden, waardoor leerlingen alles kunnen zeggen.

Ook mag jij als volwassene geen mening hebben. Laat alles vanuit de kinderen komen! Hanteer de volgende opbouw:


Stap 1: Een vast ritueel

Start met een vast ritueel: Zet bijvoorbeeld een denkhoed op, zet een denkbeer op zijn stoel in de kring of leg een groot vraagteken in de kring.


Stap 2: Begin met een goede vraag

Goed filosoferen staat of valt met een goede open prikkelende diepzinnige startvraag waarop geen eenduidig antwoord mogelijk is. Eigenlijk kan alles wat vragen, verwondering of verwarring oproept het begin van een filosofisch gesprek zijn. Denk aan een verhaal, prentenboek, tekenopdracht, filmpje, foto, schilderij enz. Begin bij jonge kinderen met concrete dingen uit de wereld om hen heen. Bijvoorbeeld:

Waarom is water nat?

Wanneer is speelgoed van jou?

Waarom leef ik?

Waar ben je als je dood bent?

Van wie is de wereld?

Hoe is het om een poes te zijn?

Bestaan er roze bananen?

Wat is de mooiste kleur?

Is het leuk om prinses te zijn?

Kunnen planten voelen?

Kan je lichaam pijn hebben en jij niet? Wat is pijn? Is pijn erg?

Van wie is de wereld?

Waarom moeten we naar school?

Waar komen baby’s vandaan?

Wat is geluk?

Wat is eerlijk?

Waar blijft de dag van gisteren?

Kunnen koeien denken?

Waarom hoort een schotel bij een kopje?

Mag je soms liegen?

Kun je trouwen met je knuffel?

Ben je stout als je geen cadeautjes krijgt van Sinterklaas?

Kun je gelukkig zijn met niets?

Is een baas altijd een baas?

Kun je verdriet uitzetten?

Zijn we allemaal gelijk?

Is het belangrijk om veel geld te verdienen?

Wat is liefde?

Hebben dieren ook gevoel?

Kan een robot denken?

Zouden mensen zich goed gedragen wanneer er geen regels zouden zijn?

Wat is een goede reden om te liegen?

Wat betekent normaal?

Is het belangrijk om mooi te zijn?

Waarom hebben we kleren aan?

Is de koning belangrijker dan een vuilnisman?

Is er maar 1 jij?

Mogen jouw ouders voor jou kiezen wat je later wordt/met wie je trouwt?

Wat zijn jongensdingen?

Is iemand met meer geld belangrijker dan iemand met minder geld?

Mag je planten dood maken?

Waarom zijn er meer kinderen met een papa en een mama, dan een papa en een papa?

Kan een meisje met een meisje trouwen?

Wat is sterker? De wind of de zon?

Wat is vriendschap?

Hoeveel keer mag je achter elkaar trouwen?

Kun je verliefd worden op een robot?

Waar was je voor je geboorte?

Wat is gevoel?

Als mijn hersenen in jouw lichaam zouden zitten, ben ik het dan, of jij?

Wat is meer waard: een varken of tien eendjes?

Als dieren geluid maken, hebben zij dan ook een taal?

Wanneer mag je een belofte breken?

Is jouw mening altijd waar?

Waarom mis je iemand als diegene weg is?

Wie is de baas van het heelal?

Moet je jezelf schamen in je blootje?

Hoe bepalen we of een schilderij of een muziekstuk ‘mooi’ is?

Wat is er aan het eind van het heelal?

Waarom zijn mensen aardig tegen elkaar?

Kun je van jezelf houden?

Wanneer is iets mooi?

Is ‘meer’ altijd beter?

Is het mogelijk om alles te weten?

Kunnen je tranen opraken?

Waarom maken mensen ruzie?

Is het leuk om altijd te spelen?

Wat is slim?

Is een zebra zonder strepen nog steeds een zebra?

Wanneer is iets kunst?

Wat zou je veranderen als je de juf was?

Wat zou je veranderen als je de koning was?

Wat is het verschil tussen mensen en apen?