Zoeken
  • Juf Angelique

Kleuters en logisch denken

Als we het bij kleuters hebben over de ontwikkeling van hun logisch denken dan doelen we daarmee op de ontwikkeling van het denken in hoeveelheden, overeenkomsten en verschillen. In deze blog lees je er meer over.



Logisch denken


Kinderen leren binnen betekenisvolle situaties hun ervaringen structureren en interpreteren door middel van begrippen en hulpmiddelen die horen bij wiskunde.

Het gaat dan om begrippen die te maken hebben met maat en meten, ruimte en tijd, hoeveelheden en getallen.


Bij logisch denken (cognitieve ontwikkeling) doelen we op drie ontwikkelingen die onderling nauw met elkaar samenhangen en elkaar wederzijds beinvloeden:


  1. Het denken in hoeveelheden: hierbij gaat het bijvoorbeeld om het leggen van één-op-één-relaties en het onderscheid maken tussen veel en weinig, meer en minder, een heleboel en een beetje en evenveel.

  2. Het denken in overeenkomsten: hierbij gaat het bijvoorbeeld om classificeren (het ordenen, groeperen van dingen op basis van overeenkomsten)

  3. Het denken in verschillen: hierbij gaat het om seriëren. Dit is het vermogen om verschillende objecten in een reeks te rangschikken, bijvoorbeeld: van dik naar dun, van jong naar oud, van leeg naar vol. Het gaat dus om onderlinge verschillen.

 

De ontwikkeling van logisch denken


In de praktijk zie je dat de beginsituaties van kleuters op het gebied van logisch denken veel kunnen verschillen.

Om te observeren waar het kind ergens in zijn/haar ontwikkeling staat is het gebruik van leerlijnen een handig hulpmiddel en houvast.

Deze leerlijnen zijn als het ware de wegen waar langs de ontwikkeling verloopt.

Op die leerlijnen bevinden zich verschillende mijlpalen of tussenstations.

Dit zijn vaste herkenningspunten, die aangeven of de ontwikkeling van een kind in de pas loopt met de gangbare ontwikkeling. In de praktijk blijkt overigens vaak dat de ontwikkeling van kleuters niet altijd zo stapsgewijs en gelijk aan de leerlijnen verloopt.

Soms slaan kinderen mijlpalen over en soms blijven ze wat langer in een bepaalde ontwikkelingsfase hangen om vervolgens weer een grotere sprong te maken.

De ontwikkeling van een kleuter verloopt namelijk niet lineair, maar met sprongen. Observaties van de ontwikkeling van logisch denken vinden bij voorkeur plaats tijdens vrije activiteiten die voor het kind betekenisvol zijn. Denk hierbij aan activiteiten waarbij kinderen aan de slag gaan met het groeperen van materiaal, zoals wereldspelmateriaal.


Peuters:

Bij kinderen van 3-4 jaar wordt het logisch denken sterk gedomineerd door het ordenen van voorwerpen naar tegenstelling. Begrippen als koud en warm begrijpen ze vlot.

Ze kunnen ook met behulp van woorden tegenstellingen aangeven als jongens-meisjes, groot-klein. Een kind ordent nu naar groot en klein en begrijpt wat bij elkaar hoort (bijv. een stoel en een tafel)


Tussen 4 en 4,6 jaar:

In deze fase kunnen kinderen met concreet materiaal vergelijkingen maken in de trant van lang-kort, dik-dun, veel-weinig (grote tegenstellingen).

Een kind herkent in deze fase experimenterend waar meer/minder in zit en wat licht en zwaar weegt. Het speelt situaties waarin sprake is van kopen en betalen en gebruikt daarbij begrippen, als "kopen", "betalen", "geld", "goedkoop" en "duur".


Tussen 4,6 en 5 jaar:

In deze fase neemt ook het vermogen tot het denken in overeenkomsten toe.

Concrete voorwerpen worden nu op grond van één waarneembaar kenmerk (bijv. grootte, dikte, kleur of vorm) geordend. Kleur is daarbij het meest gekozen criterium.

Kinderen zijn nu in staat om concrete hoeveelheden tot aantallen van vijf te vergelijken en te zeggen wat veel of weinig is. Het gaat hier dus om kleinere tegenstellingen dan in de vorige fase. Het groeperen naar tegenstellingen breidt zich uit naar steeds meer verschillende vormen en dimensies.

Tussen 5 en 5,6 jaar:

In deze fase kunnen kinderen concrete aantallen van maximaal acht voorwerpen precies vergelijken op basis van een één-op-één-relatie.

Het kind vergelijkt hoeveelheden tot 10 op meer/minder/evenveel.


Tussen 5,6 en 6 jaar:

In deze fase kan het kind voorwerpen sorteren op basis van eigenschappen en herkent het oorzaak-gevolg relaties. Het groeperen van dingen blijft in deze fase niet meer beperkt tot één criterium. Het kind kan nu een bepaald indelingsprincipe loslaten en overschakelen op een tweede criterium. Het denken in een één-op-één-relatie lukt nu ook bij wat grotere hoeveelheden tot circa twaalf. Door middel van passen en meten kunnen voorwerpen volgens een bepaalde dimensie worden geordend. Het kind herkent begrippen rondom inhoud in betekenisvolle eenvoudige situaties (vol-voller-volst, leeg enz.) en kan inhouden op het oog of via afpassen of uitscheppen met een natuurlijke maat (bak, fles, beker) vergelijken en ordenen en het resultaat via tellen vaststellen.

Het kind kan gewicht op het oog of via wegen met de hand of weegschaal vergelijken en ordenen en het resultaat via tellen vaststellen. Het herkent begrippen rondom gewicht in betekenisvolle eenvoudige situaties (bijv. "zwaar" en "zwaarder" enz.) Het kind herkent begrippen rondom geld in betekenisvolle eenvoudige situaties (bijv. "duur", "goedkoop", "euro: enz.) en weet dat bedragen aangeven hoe duur iets is.


Tussen 6 en 6,6 jaar:

In deze fase is het kind in staat tot steeds ingewikkeldere denkoperaties. Het nauwkeurig vergelijken van hoeveelheden op basis van één-op-één-relatie tot 12 wordt nu mogelijk.

Het kind vergelijkt hoeveelheden tot 12 op meer/minder/evenveel en herkent 1 meer of 1 minder dan… Het kan nu ook eenvoudige grafieken aflezen

Het kind meet met 1 betekenisvolle maat en weet dat meten met 1 maat voorwaarde is om precies te vergelijken. Het begrijpt dat er in een lange fles toch minder water kan zitten dan in een korte fles en dat zwaarder niet altijd ook groter hoeft te zijn

Het kind weet dat briefjes en munten verschillende waarden hebben en betaalt gepast bedragen tot 10 euro met munten van 1 of 2 euro

Bij het classificeren wordt het mogelijk om dezelfde voorwerpen drie of meer keer op grond van een andere eigenschap te verdelen in groepen. Kinderen zien nu één meer/minder dan.

Het zoekend ordenen verloopt ook steeds vaardiger.


Het is wel belangrijk om bij de interpretatie van de ontwikkeling van het logisch denken, de invloed van de basiskenmerken, betrokkenheid en risicofactoren niet uit het oog te verliezen. Meer hierover lees je in mijn blog: Hoe kleuters zich ontwikkelen

Deze gegevens geven namelijk een indicatie of een kind lekker in zijn vel zit en zijn een voorwaarde om tot ontwikkeling te kunnen komen.

Wanneer het bij een kind aan deze basiskenmerken schort, dan zal dit dus ook terug te vinden zijn in lagere ontwikkelingsscores bij de ontwikkelingslijnen voor logisch denken en waarschijnlijk ook bij een of meerdere andere ontwikkelingsaspecten.

 

Een beredeneerd aanbod


Een beredeneerd aanbod maak je op basis van deze ontwikkelingslijnen.

Deze geven richting, doordat ze aangeven waar je naar toe werkt aan het eind van groep 2. Kies per periode (bijvoorbeeld van vakantie naar vakantie) een aantal subdoelen, die aansluiten op de vorige periode, zodat er een doorgaande lijn en een breed, gevarieerd aanbod ontstaat.


Als duidelijk is welke doelen en inhouden aan bod moeten komen, ga je kijken welke activiteiten daar bij passen. Houd daarbij wel rekening met het gegeven dat jonge kinderen anders leren an een schoolkind. Spel is voor hen erg belangrijk. Door te spelen krijgen jonge kinderen grip op de wereld om hen heen en ook het leren doen ze spelen en handelend.

Zorg ook voor succeservaringen. Het plezier en zelfvertrouwen van kinderen nemen toe, als ze merken dat ze het kunnen. Betrek ouders erbij en deel je doelen. Hang bijvoorbeeld een doelenposter op of verspreid de doelen via de website of nieuwsbrief. Geef ouders ook suggesties om thuis op een speelse manier te werken aan de doelen.

 

Downloads

 

Op zoek naar meer?


Kijk voor meer suggesties ook eens op mijn Pinterest

Heb je zelf ook nog leuke suggesties? Laat dan een reactie achter!


.

50 weergaven0 opmerkingen

Recente blogposts

Alles weergeven