Zoeken

De timmerhoek

Bijgewerkt: mrt 16

In veel kleutergroepen is de timmerhoek geen permanente speelplek (meer).

Erg jammer, want in de timmerhoek kunnen kinderen zeer waardevolle praktijkervaringen opdoen, die een belangrijke bijdrage leveren aan de totale ontwikkeling van het kind.

In deze blog vertel ik je er meer over.


(G)een bezwaar...


In veel kleutergroepen is de timmerhoek geen permanente speelplek (meer).

Regelmatig is dat omdat de leerkracht er zelf minder affiniteit mee heeft.

Als je zelf weinig ervaring hebt met het gebruik van gereedschap, ga dan de uitdaging aan om dit samen met de kinderen te leren.

Daarnaast hoor je vaak ook andere bezwaren, zoals het geluidsoverlast en de veiligheid.

Met een aantal tips hoeven deze bezwaren echter geen bezwaar meer te zijn.

Het geluidsoverlast beperken


Een veel gehoord argument om geen timmerhoek aan te bieden is dat het veel lawaai geeft. Dit kun je echter beperken door:

  • Een strategische plek voor de hoek te kiezen waar de rest van de klas en school zo min mogelijk hinder ondervindt van het lawaai en waar je toch voldoende toezicht kunt houden. Je leest er verderop in deze blog meer over.

  • Het geluid te dempen door op en/of onder de timmertafel een stuk zachtboard of isolatieplaat, een stuk rubber, een fitnessmatje, tapijt of vinyl te leggen of te lijmen.

  • Niet te hard hout te nemen. Voor zacht hout heb je veel minder kracht nodig en dat geeft minder lawaai

Aandacht voor veiligheid


Een ander veel gehoord argument om geen timmerhoek aan te bieden is dat het gevaarlijk zou zijn. Een timmerhoek vraagt durf en vertrouwen. Niet alleen van de kleuter zelf, maar ook van de leerkracht.

Als we willen dat kinderen leren verantwoordelijk te zijn, moeten we ze ook de ruimte geven om fouten te mogen maken. Wanneer kleuters dat vertrouwen krijgen, zal je ervaren dat ze verantwoordelijk omgaan met gereedschap. Ongelukjes zijn natuurlijk niet helemaal te voorkomen en natuurlijk zal er ook echt wel eens een kind op zijn vinger slaan, maar wanneer je goede afspraken maakt en bewaakt, valt dat in de praktijk echt reuze mee. Laat ze het proberen! Kinderen zijn bekwamer dan we soms denken. Het geeft kinderen juist gevoel van verantwoordelijkheid als je een boodschap vol vertrouwen naar hen overbrengt dat je denkt dat ze oud genoeg zijn om met een echt stuk gereedschap om te gaan.


Misschien ben je bang dat kinderen elkaar met een hamer zullen slaan. Er bestaat echter evengoed het risico dat kinderen elkaar raken met andere voorwerpen zoals blokken uit de bouwhoek of scheppen uit de zandbak. Het is een kwestie van toezicht houden, op kinderen letten en ervoor zorgen dat hamers (en ander gereedschap) worden gebruikt voor de beoogde doeleinden. Een kind met een hamer in zijn hand wordt meestal juist een rustiger kind, omdat het hanteren van een hamer om focus vraagt.


Om de kans op ongelukjes te verkleinen:

  • Plaats je de timmerhoek altijd in een voldoende afgeschermde werkomgeving op een stabiele ondergrond

  • Leg je veilig kindergereedschap neer. Kinderen hebben namelijk nog onvoldoende motorische vaardigheden om voldoende gericht met volwassen gereedschap te kunnen werken.

  • Hoef je er echt niet steeds bij te blijven, maar let je er bij het plaatsen van de timmerhoek wel op dat je er makkelijk en snel zicht op hebt.

  • Houd je voor de zekerheid altijd een EHBO-doos bij de hand.

  • Is het belangrijk om voor te doen hoe kinderen het materiaal veilig kunnen gebruiken. Neem bij het opstarten van deze hoek dus altijd voldoende tijd om de kinderen de basisvaardigheden aan te leren. Introduceer steeds één soort gereedschap tegelijk om de kinderen ermee vertrouwd te maken en te leren hoe ze de gereedschappen veilig kunnen gebruiken, voordat je meer gereedschappen introduceert. Het is belangrijk dat kinderen niet in één keer overladen worden met informatie en dat ze voldoende tijd aan elke gereedschap kunnen besteden om inzicht te krijgen in het gebruik en de beperkingen ervan. Laat ze bijvoorbeeld eerst hun timmerdiploma halen voordat ze mogen timmeren en hun zaagdiploma voordat ze mogen zagen.


Je kunt deze (en nog meer) diploma’s hier downloaden.

Daarnaast maak je duidelijke afspraken. Verderop in deze blog lees je meer over regels en afspraken in de timmerhoek.


Vind je het desondanks toch lastig om kinderen in de timmerhoek zelfstandig aan de slag te laten gaan? Denk dan eens aan het inschakelen van een vrijwilliger, zoals een handige ouder, die de kinderen wil leren timmeren.

Wat leren kinderen in een timmerhoek?


Kleuters doen in een timmerhoek zeer waardevolle praktijkervaringen op en er zijn genoeg redenen om de timmerhoek juist wel een kans te geven en op te nemen in je vaste spelaanbod.


Kleuters hebben van nature een nieuwsgierige houding en ontdekken graag op een onderzoekende manier. Constructief spel is wat zij van nature ook al doen. Zij willen weten hoe dingen in elkaar zitten en stellen veel vragen.

In hun spel experimenteren zij veel en spelen zij de grote mensenwereld in een verkleinde weergave na. Op die manier leren zij de wereld begrijpen. Klussen hoort daar ook bij. De timmerhoek leent zich hier dus goed voor. Kinderen kunnen in de timmerhoek hun omgeving imiteren en er gebeurtenissen spelenderwijs verwerken. Kinderen laten in hun spel ook zien waar zij aan toe zijn.

Spel is dus erg zinvol voor de ontwikkeling van jonge kinderen.

Zoals Einstein al zei: Spelen is de hoogste vorm van onderzoek.

Steeds vaker zitten jonge kinderen echter al voor tweedimensionale schermen en werkbladen in plaats van dat zij op een speelse manier driedimensionale sensorische ervaringen op mogen doen. In deze settingen leren jonge kinderen vooral nadoen wat de juf of meester voordoet. Lerend spelen is op veel plekken eerder spelend leren geworden. Kleuters zijn echter geen schoolkinderen en ik zou willen pleiten voor meer voorwaarden scheppend onderwijs met veel ruimte voor vrij spel, die past bij de breinontwikkeling van een jong kind.


Het brein van het jonge kind is als een computer in wording.

De hardware van die computer wordt tussen 0 en 6 jaar opgebouwd.

Die hardware wordt gevormd door de primair sensorische hersengebieden en bestaat uit het vermogen tot aandachtig kijken en luisteren. Verder wordt het spraakvermogen geactiveerd en wordt een geheugen opgebouwd. Bovendien bestaat de hardware uit motorische vaardigheden die het mogelijk maken om de complexe vaardigheden van sporten en schrijven te kunnen uitvoeren. Pas als het kind de hardware heeft opgebouwd, vroeger heette dat schoolrijpheid, kan aan de installatie van de softwarepakketten worden begonnen, kortom alle schoolvakken. Dan krijgt de tweede fase in de breinontwikkeling vorm: de ontwikkeling van de associatie gebieden (tot ongeveer 12 jaar).

Daarna volgt het puberende brein, waarin de prefrontale cortex zich uit ontwikkelt en het waarden en normen systeem zich interneert. Wanneer de software wordt geïnstalleerd, voordat de hardware zich goed heeft kunnen vestigen, loopt de computer voortdurend vast.

Hersenonderzoek laat bovendien zien dat je door het mogen ervaren van driedimensionale eigenschappen dieper leert en de synaptische activiteit in de hersenen een blijvende band zal creëren(in tegenstelling tot wanneer je iets op een oppervlakkige manier leert).

Met andere woorden, timmeren en de driedimensionale eigenschappen van materialen mogen ervaren, zal een blijvend pad in de hersenen creëren en een dieper begrip van vorm, terwijl het identificeren van driedimensionale vormen op een werkblad waarschijnlijk geen begrip van vorm en driedimensionaliteit zal opbouwen.


Timmeren geeft kinderen nog meer gelegenheid tot expressie dan bouwen en construeren. Een timmerwerk komt namelijk met het hele lijf tot stand. Er moet weerstand van materiaal overwonnen worden. Er is kracht voor nodig, aandacht en voorzichtigheid. De aard van het materiaal, het gereedschap en het kind dat de uitdaging aangaat, vragen een verbinding tussen hoofd, hand en hart. Timmeren is spelen en leren.


Houtbewerking is de meest ideale manier om kinderen te ondersteunen bij het werken in hun ‘zone van naaste ontwikkeling’. Wat kinderen kunnen en weten, wordt altijd uitgebreid door het open karakter van houtbewerking, waarbij kinderen probleemoplossers moeten zijn. Ze modelleren vaak wat ze anderen zien doen en met begeleiding krijgen kinderen enorm veel plezier in het onder de knie krijgen van nieuwe vaardigheden en bereiken wat ze voorheen niet konden.


In een timmerhoek wordt o.a. een beroep gedaan op:

  • Motorische vaardigheden, zoals de grote en fijne motoriek, spierkracht en de oog-handcoördinatie Deze vormen een belangrijke voorwaarde voor toekomstige schrijfvaardigheden.

  • Sociale vaardigheden, zoals: zelfvertrouwen, overleggen, delen, samenwerken, elkaar helpen (bijvoorbeeld bij het zagen: één kind houdt een plank vast terwijl de andere zaagt) en geduld hebben.

  • De taakgerichtheid, zoals de zelfstandigheid en zelfsturing.

  • Taalvaardigheden, in de vorm van overleggen, ideeën uitwisselen, benoemen, begrippentaal, functionele en sociale taal.

  • Vaardigheden die een basis leggen voor toekomstige geletterdheid. Zowel het timmeren als schrift zijn vormen van symbolische representatie. Wanneer we schrijven, vertegenwoordigen we onze ideeën op een abstracte manier op papier. Kinderen die timmeren en construeren, vertegenwoordigen ook hun ideeën, maar dan op een concrete manier. Door ideeën op een concrete manier uit te drukken, worden kinderen voorbereid op het later symboliseren van ideeën op abstracte manieren.


Sinds in 2013 het techniekpact tot stand kwam, waarbij werd besloten om door al vroeg in technische ontwikkeling te investeren het tekort aan technisch opgeleide vakmensen vanuit de basis terug de dringen, ligt er voor basisscholen de richtlijn om per 2020 structureel STEAM vaardigheden aan te bieden. STEAM is een Engelse afkorting voor Science, Technology, Engineering, Art en Mathematics, dus: wetenschap, technologie, ontwerp, kunst en toegepaste wiskunde. Met een timmerhoek voldoe je in een kleutergroep aan dé STEAM vaardigheden om kinderen in de toekomst optimaal te kunnen laten functioneren:

Science:

Kinderen doen met de timmerhoek wetenschappelijke inzichten op. Ze leren over de eigenschappen van materialen en welke materialen en gereedschappen er nodig zijn. Technology:

Kinderen kunnen in een timmerhoek groeien in hun technisch inzicht en technische vaardigheden. Het creëren van een timmerwerk leert de kinderen veel over het maken van constructies, verbinden, stabiliteit, veiligheid en het inschatten van risico’s.

De kinderen bedenken in deze hoek ideeën en oplossingen voor problemen, die ze tegenkomen en proberen deze te verwezenlijken.

Engineering:

Kinderen maken ontwerpen en sturen hun idee naar gelang hun bevindingen bij.

Arts:

Kinderen kunnen in een timmerhoek hun fantasie en ideeën uitwerken en zich creatief uiten. Ze kunnen in een timmerhoek in meer dan één dimensie creëren en er zijn steeds weer andere dingen mogelijk.

Math:

Kinderen doen in de timmerhoek allerlei ervaringen op met ruimtelijk inzicht, zoals: vormenkennis, patronen, symmetrie en ruimtelijke begrippen zoals hoog, laag, lang, kort, onder, boven etc. Daarnaast doen ze veel rekenkundige ervaringen op, zoals: schatten, passen, meten, balans, volume, kracht, relaties leggen en vergelijken. Ook komen er in een timmerhoek veel rekenkundige begrippen aan bod.


STEAM onderwijs stimuleert bovendien competenties als: programmeren, samenwerken, creatief denken en onderzoeken. We noemen deze competenties ook wel de 21-eeuwse vaardigheden. De timmerhoek is erg geschikt om jonge kinderen ervaringen op te laten doen op het gebied van deze 21st Century Skills. De kinderen kunnen hier namelijk exploreren, ontdekken, onderzoeken en ontwerpen. De timmerhoek stimuleert bovendien het probleemoplossend denken.

STEAM maakt het onderwijs ook aantrekkelijker, betekenisvoller en eigentijdser.

Als leerkracht neem je steeds meer een coachende rol aan en spoor je kinderen aan een leven vol mogelijke onmogelijkheden te leiden.

Leerlingen mogen in de timmerhoek ontdekken, proberen, spelen, onderzoeken, fouten maken en opnieuw proberen. De producten die kinderen in de timmerhoek ontwerpen hoeven bovendien niet perse mooi te zijn, zolang ze maar een geweldig leerproces hebben opgeleverd. Dit is ook goed voor het zelfvertrouwen van een kind (niets is fout).


De timmerhoek levert dus een enorme bijdrage aan de totale ontwikkeling van het kind.

Een geschikte plek voor je timmerhoek


Ben je overtuigd van de meerwaarde van een timmerhoek in je kleutergroep en wil je ermee aan de slag? Zoek dan eerst een geschikte plek. Maar welke plek is nou eigenlijk een goede plek voor jouw timmerhoek? Hier volgen een aantal tips:

  • Kies een plek waar je goed zicht op je timmermannen en -vrouwen hebt.

  • Kies een strategische plek waar de rest van de klas en school zo min mogelijk hinder ondervindt van het lawaai. Plaats de timmerhoek dus nooit naast een rustige hoek. Kun je geen geschikte plek vinden, denk dan ook eens aan een plekje op de speelplaats. Door wielen onder de werkbank te plaatsen verplaats je deze makkelijk naar buiten. Let er in dat geval dan wel op of collega's er alsnog overlast van zouden kunnen ervaren en zorg ervoor dat de spijkers bij de timmertafel blijven om lekke banden te voorkomen. Heb je echt geen plek dan kun je het timmeren tijdens het buitenspelen integreren. Leg er bijvoorbeeld eens een pallet, stukken hout, hamers en spijkers neer en laat de kinderen vervolgens tijdens het buitenspel lekker buiten timmeren.

  • Kies een plek uit waar niet teveel kinderen langslopen

  • Laat maximaal 2 kinderen in de timmerhoek spelen. Hierdoor zorg je ervoor dat er voldoende ruimte is en kinderen elkaar niet in de weg staan en/of raken met het gereedschap en het hout.

  • Zorg ervoor dat de timmerhoek goed afgebakend is (bijvoorbeeld met kasten of lint).

  • Gebruik eventueel een pictogram om de functie van de hoek visueel te maken, eventueel aangevuld met een pictogram hoeveel kinderen er mogen spelen.

Een goede basis voor je timmerhoek


Om betrokkenheid en rijk spel in de timmerhoek te stimuleren is het in ieder geval belangrijk dat er een speelruimte met krachtige materialen wordt gecreëerd.

Bij het inrichten van een timmerhoek heb je allereerst een goede, vaste basis nodig.


Zorg voor een stevige tafel of werkbank met een bankschroef op kleuterformaat. Heb je geen werkbank, dan kun je er ook zelf eentje maken of gewoon kleutertafels gebruiken en daar een stuk (dikker) hout met geluiddempend materiaal op leggen om de tafels te beschermen. De werkbank moet rond heuphoogte zijn. Als je de timmerbank buiten gaat gebruiken, dan moet deze na gebruik naar een berging gebracht kunnen worden. Wielen zijn dan erg handig. Wanneer het schoolterrein afgesloten is, kan er ook een werkbank buiten worden gemaakt van weersbestendig hout. Als de ondergrond het toelaat kan er overigens ook prima op de grond van de speelplaats worden getimmerd. Je kunt ook gewoon een pallet neerleggen.


Bankschroeven en klemmen zijn nodig om de kinderen te ondersteunen bij het zagen. Kinderen hebben namelijk niet de kracht om een ​​stuk hout vast te houden en met één hand te zagen, zoals een volwassene dat wel kan, en de meeste ongelukken gebeuren met de niet dominante hand. Dus de eerste stap is om ze te leren hoe ze een bankschroef of klem moeten gebruiken om het hout stil te houden.

De meeste kinderen zullen nog wel wat hulp nodig hebben om de bankschroef vast te draaien. Hun handen missen hier vaak nog de kracht voor.


Zorg ervoor dat dat de gereedschappen en materialen in de timmerhoek overzichtelijk opgeborgen kunnen worden, zodat de kinderen weten waar ze iets kunnen vinden.

Investeer in goede stevige opbergbakken. Zorg er ook voor dat duidelijk is waar iets hoort, bijvoorbeeld met plaatjes. Of maak bijvoorbeeld foto's van als het netjes is in je timmerhoek, waarop de kinderen kunnen zien waar alles moet liggen.

Je kunt het gereedschap ook aan een materiaalbord hangen en de kinderen laten helpen bij het maken van de omtrekken waar alles moet hangen.

Bij de timmertafel zijn verder altijd hamers, hout en spijkers aanwezig.


Kies daarbij voor kleinere, lichte kinderhamers. Een normale hamer is te groot en te zwaar, waardoor het lastiger wordt om deze goed vast te grijpen en gericht te timmeren, met als gevolg dat de kans op ongelukken toeneemt, de lol er snel vanaf gaat, de frustratie toeneemt en kinderen uiteindelijk hun motivatie verliezen en het bijltje erbij neer zullen gooien. De hamers moeten echter wel zwaar genoeg zijn om kracht te kunnen zetten.

Kies bij voorkeur voor klauwhamers. Het voordeel daarvan is dat je zowel de mogelijkheid hebt om te timmeren als de kromme spijkers eruit te trekken. Praat met kinderen over het opheffen van de hamer niet hoger dan hun hoofd, dit voorkomt dat ze per ongeluk zichzelf of een ander kind achter hen slaan. Het gereedschap in een timmerhoek moet ook in goede staat verkeren. Controleer daarom geregeld of het gereedschap nog in orde is.

Een hamer met een losse steel, werkt natuurlijk niet stimulerend. Goed gereedschap bevordert de zelfstandigheid; kinderen hoeven dan niet steeds om hulp te vragen. Zelfstandig gereedschap mogen pakken, geeft bovendien motivatie om het te gebruiken. Beperk verder het gebruik van elektrisch gereedschap in je timmerhoek zoveel mogelijk.


Probeer bij het selecteren van spijkers de neiging te weerstaan ​​om goedkope paneelpennen te kiezen, omdat deze gemakkelijk voorover buigen.

Lange spijkers gaan door het hout en beschadigen de bank of het oppervlak eronder. Ze zijn daarnaast ontworpen om met een veel zwaardere hamer te worden geplaatst dan een kind aan kan.

Zorg liever voor spijkers met een grotere kop. Een wasknijper of een haarspeldje rond de onderkant van de spijker kan handig zijn om te voorkomen dat kleine vingers onnodig gewond raken.


Begin met zachte materialen om in te timmeren, zoals piepschuim, kurk of een doos.

Hout kun je kopen, maar je kunt natuurlijk ook resten afvalhout aan ouders, de bouwmarkt of de Kringloop vragen. Meestal krijg je deze wel mee als je aangeeft dat het voor school is.

Bied altijd zacht hout aan, zodat de kinderen minder moeite hebben om spijkers in het hout te slaan. MDF (witte en groene), grenen, ceder, naaldhout, triplex en geïmpregneerd hout zijn geschikte houtsoorten. Je kunt ook isolatieplaten (PIR) aanbieden om in te timmeren.

Bij de supermarkt heb je vaak ook houten dozen (bijvoorbeeld van de mandarijnen) met houtstructuur. Deze zijn heel handig voor beginnende timmeraars.

Bij bouwmarkten kun je voor een paar euro een zak resthout, dat ze voor kachels en openhaarden gebruiken, kopen. Zorg in ieder geval voor stukken hout van verschillende vormen en afmetingen. En denk ook eens aan takken van 4-10 cm dik.

Pallets zijn vaak gratis en kunnen met een koevoet en een hamer worden gesloopt, zodat je met de stukken hout kunt gaan timmeren.

Denk ook aan opbergruimte voor het hout. Timmer je buiten? Dan zou je het hout ook in een grote grijze container kunnen bewaren. Als je dan gaat timmeren, dan kunnen de kinderen uitzoeken wat ze nodig hebben.


Je kunt je timmerhoek verder aanvullen met:

  • Schroevendraaiers

  • Een handzaag: Deze gebruik je voor kleine, dunne stukken hout. Voor de meesten kleuters geldt dat zagen nog best moeilijk is, maar dat zij de uitdaging wel willen aangaan. Laat ze het te zagen hout stevig in de bankschroef zetten. Controleer de eerste keren of het hout goed is vastgeklemd. De kinderen kunnen vervolgens met twee handen de zaag hanteren of hun andere hand op hun rug houden. Ze kunnen zo meer kracht zetten en hoeven niet bang te zijn dat ze zich bezeren. Sommige kleuters zullen met grote voldoening alléén zagen en niet eens aan het timmeren toekomen. De beste methode om met de zagen te beginnen, is door het kind een potloodlijn of markering op de bovenkant van het hout te laten tekenen. Plaats de zaag op het merkteken, dicht bij het handvat en trek de zaag met een beetje kracht naar achteren. Plaats de zaag er vervolgens weer op en trek hem naar achteren. Zodra er een groef van ongeveer 5 mm is gemaakt, laat het kind de zaag dan lichtjes naar voren en naar achteren duwen tot de groef ongeveer 2 cm diep is. Nu kunnen ze zich echt inzetten. Onthoud dat een kleuter al zijn beschikbare kracht en lichaamsgewicht nodig heeft om de zaag aan het werk te krijgen en dat hij geen kracht meer heeft om te corrigeren wanneer hij eindelijk doorzakt. Vervang de zaag wanneer deze na verloop van tijd zijn tanden verliest en te bot is

  • Een sleutel: Kinderen kunnen een dopsleutel set gebruiken om bouten gemakkelijker vast te draaien. Dit gaat makkelijker dan met steeksleutels.

  • Een nijptang: Vermijd het gebruik van een kniptang, aangezien deze gevaarlijk kunnen zijn als een vinger bekneld raakt.

  • Een boormachine: Gebruik nooit een boormachine op netstroom bij jonge kinderen. Boormachines met netvoeding hebben een veel te hoge koppel en het gevaar bestaat dat kleding en haar bekneld raken en dat kinderen ernstige verwondingen oplopen. Accuboormachines worden over het algemeen gebruikt voor het boren van gaten en het inbrengen van schroeven. De meeste goedkope 12-volts hebben niet veel stroom. Sommige kleuters kunnen een 12 volt accuboormachine redelijk vakkundig gebruiken, maar ook hier is toezicht belangrijk. De volwassene moet altijd binnen het bereik van het kind blijven om de veiligheid van het kind te waarborgen. Zorg ervoor dat lang haar altijd in een paardenstaart wordt gedragen bij het gebruik van gereedschap, vooral bij boren. Bij het gebruik van de boormachine moet het hout voor de veiligheid worden vastgehouden door een bankschroef of klem, aangezien er twee handen nodig zijn om een ​​boormachine te bedienen.

  • Een schroefmachine: Hiermee kun je schroeven in het hout. Gebruik bij voorkeur schroeven met een kruiskop, omdat deze direct grip leveren tijdens het schroeven en daardoor makkelijker zijn voor jonge kinderen. Bij een platte kop (streepje) moet je al heel gericht je schroefmachine kunnen vasthouden. Een elektrische schroevendraaier kan een geweldige toevoeging zijn, maar net als elektrische boormachines duurt het opladen meestal behoorlijk lang.

  • Een handboor: Dit is een handschroef of handboormachine voor handmatig schroeven of boren. Een handboor vergt wel heel wat beheersing en handvaardigheid. Er zijn twee soorten: een plastic met een opwindbare handgreep aan de zijkant die eruitziet als een normale elektrische boormachine en een van metaal gemaakte versie met tandwieloverbrenging. De metalen versie is steviger, maar ook vrij groot en kan daarom moeilijk zijn voor kleinere kinderen (hoewel de meeste 4 tot 5-jarigen er geen probleem mee zullen hebben). De plastic versie is prima, maar hij gaat misschien niet zo lang mee. De metaalboor kan ook grotere boren aan.

  • Kastanje boren: Deze zijn bedoeld om kleine gaatjes te maken in noten, eikels en kastanjes. Je boort hier gaatjes mee door middel van duwen en draaien.

  • Schroeven

  • Bouten en moeren

  • Tie-wraps

  • Houtlijm: Om kleine onderdelen vast te zetten.

  • Schuurpapier: Snijd het schuurpapier doormidden of in vieren zodat het geschikt is voor kinderen. Zorg voor glad, ruw en grof schuurpapier.

  • Meetinstrumenten, zoals een rolmaat, liniaal, centimeter, winkelhaak of duimstok. Leer kinderen deze te lezen.

  • Schrijfmaterialen om een schets te maken of iets op het timmerwerk te kunnen tekenen of schrijven. Met een timmermanspotlood kunnen de kleuters bijvoorbeeld aangeven waar ze een spijker gaan inslaan of waar ze moeten beginnen met zagen.

  • Bouwvakkershelmen op kindermaat

  • Een veiligheidsbril

  • Overalls

  • Materiaalgordels en – riemen

  • Oor dempers

  • Rood-wit afspanlint of een bord met ‘verboden op de werf te komen’

  • Latjes met voorgeboorde gaten, zodat kinderen bijvoorbeeld met bouten en moeren aan de slag kunnen.

  • Een stuk boomstam om spijkers in te timmeren.

Echte veilige timmermaterialen, hanteerbaar voor kleuters vind je bijvoorbeeld op:

Ilovespeelgoed

Opzijnplek

Toolkid

Aanvullende materialen


Kinderen komen in de timmerhoek, met verschillende redenen. Soms willen ze timmeren om het timmeren zelf, soms willen ze representaties maken van de werkelijkheid en iets namaken uit de wereld om hen heen. Kinderen kunnen over het algemeen heel goed zelf aangeven wat ze daarbij nodig hebben: welke technieken en aanvullende materialen.

Het toevoegen van aanvullend materiaal kan het timmeren interessanter maken, met name ook voor meisjes, die vaak toch wat meer gericht zijn op details en het esthetisch mooier maken van een timmerwerk.

Met alleen hout is het ook best lastig om je timmerwerk te voorzien van details.


Bij aanvullende materialen kun je denken aan:

  • Boomschijven

  • Boomschors

  • Takken

  • Doppen

  • Bierviltjes

  • Kroonkurken

  • Kurk

  • (Loom-)elastiekjes

  • Stukjes stof

  • IJsstokjes

  • Wol/draad

  • Pijpenragers

  • Kralen

  • Wiebelogen

  • Rietjes

  • Pompons

  • Papier

  • Schuimrubber

  • Zeil

  • Veertjes

  • Bloemen (bijvoorbeeld van een Hawaï-ketting)

  • Pvc buizen

  • Metaal

  • Haken en ogen

  • Oude scharnieren

  • Stukjes vinyl

  • Wasco

  • Stiften

  • Verf

In veel van deze materialen gaat de spijker er bovendien makkelijker doorheen.

En door de toevoeging van deze materialen zullen de kinderen ook weer op andere ideeën komen en kunnen zij veel verschillende materialen onderzoeken en ontdekken wat voor mogelijkheden er met deze materialen zijn.


Pas de aanvullende materialen in de timmerhoek regelmatig aan en beweeg daarin mee met de verhalen die kinderen spelen en de veranderingen in belangstelling of in een thema.

Ook in de omgang met en mogelijkheden van deze aanvullende materialen hebben kinderen instructie nodig. Laat nieuwe spullen daarom altijd eerst in de kring zien en bespreek wat de kinderen ermee kunnen doen.

Jongens en meisjes


Geslacht is, ondanks de verschillen tussen jongens en meisjes, in de timmerhoek eigenlijk niet relevant, wanneer zij zonder vooroordelen worden aangemoedigd.

Toch zie je in de praktijk vaak dat deze hoek eerder door jongens wordt gekozen. Net zoals kinderen tussen nul en zes jaar vooroordelen over huidskleuren ontwikkelen, zo ontwikkelen ook hun genderstereotiepe ideeën zich tijdens de kleuterjaren.

Ze worden zich met andere woorden zowel bewust van hun geslacht (jongen of meisje) als van de gedragingen, het speelgoed, de activiteiten en de interesses die met dit geslacht geassocieerd worden. De meeste jonge kinderen trekken zich nog niet al te veel aan van welk geslacht ze zijn, maar intussen pikken ze uit hun omgeving wel allerlei hints en signalen op van wat hoort en verwacht wordt voor jongens en meisjes.


Deze genderstereotype beelden die kleuters zich eigen maken, hebben een grote invloed op de spelontwikkeling. Zo zoeken meisjes van vier, vijf jaar elkaar steeds meer op en spelen ze vaker in de poppenhoek of huishoek. Ondertussen vindt ditzelfde fenomeen ook plaats bij jongens: ook zij zoeken elkaars nabijheid steeds meer op en krijgen vaker een voorkeur voor de timmer-, bouw- en constructiehoek. Op zich is er niets mis met die voorkeur, maar er worden in deze hoeken natuurlijk wel verschillende vaardigheden geoefend, waardoor kinderen die minder vaak in een bepaalde hoek spelen ook vaker belangrijke eerste ervaringen en oefenkansen op dit vlak missen. Zo draagt timmeren vooral bij aan het ruimtelijk inzicht en onderzoek wijst weer uit dat een goed ruimtelijk inzicht bijdraagt aan de latere rekenvaardigheden. Daarnaast is het erg belangrijk dat jongens en meisjes kansen krijgen om samen te spelen. Door al bij kleuters te werken aan flexibiliteit omtrent genderbeelden en ideeën kunnen we ieder kind ook laten ontdekken waar hij goed is en wat hij leuk vindt en dat alles ongeacht hun geslacht.


Maar hoe doe je dat? Onze samenleving heeft wat betreft genderstereotypen misschien een grote evolutie doorgemaakt, maar dit is nog niet altijd terug te zien in de klasinrichting van veel kleuterklassen, waar de huishoek voornamelijk gericht is op spelmogelijkheden rondom zorgen en waarbij de roze attributen vaak nog benadrukken dat dit de meisjeskant van de klas is en de timmer-/constructie- en bouwhoek de jongenskant. Een indeling die nog stamt uit een tijd waarin deze opdeling heel logisch was: moeder de vrouw bleef thuis en vader zorgde voor het inkomen. Kijk daarom eens kritisch met een genderbril op naar je klas.

Turf het aantal jongens en meisjes eens dat naar je timmerhoek gaat en neem de inrichting van je timmerhoek eens onder de loep. Zorg ervoor dat er een aanbod voor elk kind is.


Inzicht in de verschillen tussen jongens en meisjes is nodig om goed in te kunnen spelen op de ontwikkeling van ieder individu. De voornaamste verschillen zijn:

Omdat construeren een essentiële ervaring is voor de ontwikkeling van ieder kind is het belangrijk om ook meisjes nog meer tot timmeren en te bewegen.

Dit kan bijvoorbeeld door:

  • Er zelf geen gendervooroordelen over te hebben.

  • Meisjes te betrekken bij de inrichting van de timmerhoek. Hoe moet de timmerhoek er volgens hen uitzien? Wat willen ze er het liefste spelen? Hoe kunnen ze de bouwhoek nog leuker maken? Pimp de timmerhoek esthetisch op.

  • Materialen georganiseerd op te bergen.

  • De timmerhoek groter te maken. Lawaai, te weinig ruimte en frustratie kunnen sommige kinderen weerhouden om voor de timmerhoek te kiezen.

  • Meer rollenspel te betrekken in de timmerhoek. Leg bijvoorbeeld bouwvakker-verkleedkleding neer.

  • De timmerhoek aan te vullen met creatieve materialen.

  • Schrijfmaterialen neer te leggen.

  • Meerdere meisjes samen te laten spelen in de timmerhoek.

  • Meisjes te koppelen aan minder vaardige construerende jongens.

  • Zelf geïnteresseerd en enthousiast mee te timmeren.

  • Foto’s te maken van de timmerwerken met de trotse makers en deze te bundelen in een map of op te hangen.


En tot slot: Als je geen meisjes naar de timmerhoek kunt trekken, omdat ze de hoek onaantrekkelijk blijven vinden, zorg er dan voor dat er in de hoeken die ze wel kiezen voldoende ruimte is voor constructief spel.

Spelfasen in de timmerhoek


In een timmerhoek zie je zowel constructiespel, als rollenspel (“Ik ben de timmerman”) .

Het leren timmeren verloopt voor alle kinderen in dezelfde verschillende ontwikkelingsfasen. Wanneer je weet hoe die ontwikkelingsfasen verlopen kun je ook beter inspelen op het aanbod in jouw timmerhoek.


In grote lijnen zou je kunnen zeggen dat de ontwikkeling van timmeren start met een manipulatieve fase. Vervolgens is er sprake van constructiespel en tot slot volgt een doelgerichte activiteit. Deze stadia zijn geen afbakeningen maar een doorgroeiende lijn.

Dat betekent dat een kind dat bijvoorbeeld in het stadium van construeren zit nog steeds kenmerken van manipuleren of al kenmerken van doelgerichte activiteiten kan laten zien.

Elk kind doorloopt dezelfde stappen. De volgorde is voor iedereen hetzelfde.

Het tempo waarop deze stappen worden doorlopen is echter voor iedereen verschillend.

De hoeveelheid tijd die een kind aan het timmeren is en zijn toenemende ervaringen met timmeren hebben een positief effect op de complexiteit van de timmerwerken.

Dwing kinderen overigens niet om voor de timmerhoek te kiezen, maar probeer eerder hun interesse in houtbewerking te wekken.

Begin met eenvoudige projecten om kinderen te helpen zelfvertrouwen op te bouwen.


Kleuters zullen in de timmerhoek dus eerst door een fase van manipulerend spel gaan.

Veel kleuters hebben namelijk nog nooit getimmerd, Zij zijn ook nog helemaal niet bezig met wat ze nu gaan maken. Ze timmeren om het timmeren en het ervaren, niet om iets te maken. Zij willen alleen maar eindeloos zagen of spijkers in hout timmeren.

Laat kleuters aanvankelijk dus vooral ervaringen opdoen en vrij timmeren.

Ze zullen tijdens het manipulerende spel de materialen exploreren en dingen uitproberen. Zo ontdekken en oefenen ze bepaalde technieken. De meest eenvoudige manier om kinderen kennis te laten maken en ervaringen op te laten doen met timmeren, is het gebruiken van setjes zoals Hamertje tik. Je kunt het timmeren ook veilig laten oefenen door kinderen met een plastic hamer lucifers in een blok oase te laten timmeren.

Voor kinderen die het timmeren in de timmerhoek zelf nog spannend of moeilijk vinden kun je lange spijkers al een stukje in een boomstronk slaan om de handeling van het timmeren beter onder de knie te krijgen. Kinderen hoeven dan alleen maar op de hamer en spijker te letten en niet waar ze het inslaan. Je kunt er ook schroeven in draaien, die de kinderen er met schroevendraaier of een schroefmachine uit mogen draaien.


Wanneer kleuters wat meer timmerervaring hebben opgedaan en eraan toe zijn, zal het constructief spel in deze hoek geleidelijk aan beginnen. Ze komen dan in een fase waarin ze in de gaten krijgen dat ze twee of meerdere houtjes aan elkaar kunnen bevestigen en soms al wat meer gerichte plannen gaan maken. Het allereerste spontane timmerwerk is dan ook vaak een zwaard, kruis of vliegtuig dat van twee stukken hout is gemaakt. In deze fase blijft het creëren van eindresultaat echter ondergeschikt aan het experimenteren en verandert het kind tijdens het timmeren nog vaak van onderwerp, omdat het ontdekt dat er door zijn handelingen steeds nieuwe vormen ontstaan, waarin het telkens weer iets anders herkent.


In de volgende fase, hebben kinderen hun behendigheid en vaardigheden met het gereedschap behoorlijk uitgebreid en de mogelijkheden van het materiaal beter leren kennen. Zij gaan nu doelgerichter op zoek naar materialen die nodig zijn voor hun plan en je ziet steeds vaker met een vooraf gesmeed plan complexere timmerwerken ontstaan.

De timmerwerken worden in deze fase steeds fantasievoller, complexer en zijn er steeds meer patronen en symmetrie te zien. Kinderen kunnen prima hun eigen ideeën volgen.

Zij weten met hun fantasie vaak meer van het materiaal te maken dan de leerkracht kan bedenken. Als leerkracht hoef je alleen maar te observeren en wanneer het nodig is, ervoor te zorgen dat er goede vervolgactiviteiten in gang gezet kunnen worden.

Geef dan individuele suggesties met gepaste eisen. Het geeft kinderen voldoening als ze ervaren dat ze met behulp van jouw suggesties complexere timmerwerken kunnen maken.


Kinderen inspireren elkaar ook enorm in hun activiteiten. Dit kun je nog meer stimuleren door foto’s van werkjes te maken en deze ter inspiratie op te hangen. Maak ook eens een timmerinspiratieboek, waar de foto 's van de bouwwerken van de kinderen, maar bijvoorbeeld ook andere timmervoorbeelden in komen. Spreek van tevoren af waar een timmerwerk aan moet voldoen om in het boek terecht te komen. Vaak kunnen kinderen daar zelf hele goede criteria voor bedenken. Door foto's te maken van hun eigen werk inspireer je kinderen tot beter timmeren en kunnen kinderen werk van anderen namaken.

Dat laatste is weer een hele goede oefening in het ruimtelijk inzicht.

Differentiatie in de timmerhoek


Veel scholen werken tegenwoordig met kleine kringen om aan alle verschillende niveaus in de klas tegemoet te komen. Al die kleine kringen zorgen er echter ook voor dat veel leerkrachten het gevoel hebben dat ze weinig tijd meer hebben om het spel in de hoeken te observeren en te begeleiden. Differentiëren in de hoeken is echter veel gemakkelijker, dan differentiëren in de kring. Tijdens het spelen hoeft geen enkel kind op jouw hulp te wachten en wanneer je de hoeken rijk hebt ingericht, hoef je je ook niet schuldig te voelen wanneer je een kind die dag niet hebt kunnen observeren of spreken. Het kind heeft dan wel precies aangeboden gekregen wat het nodig heeft, ervaringen op mogen doen en geleerd.

En natuurlijk leren kinderen niet alleen van jou en van jouw invloeden op het spel, maar ook van de andere kinderen. Door spelen in de hoeken belangrijker te maken dan leren in de kring, creëer je een situatie waarin differentiëren veel minder nodig is.

De kring kun je dan gebruiken om aan te sluiten op wat de kinderen spelen.

Een kleine kring is ook geen doel op zich, maar een middel, dat ook ingewisseld kan worden voor een ander middel.

De rol van de leerkracht, voor het timmeren


Wanneer we spreken van leren door te spelen, bedoelen we dat kinderen het geleerde moeten verwerken tijdens het spel, voor ze zich de nieuwe kennis en vaardigheden eigen maken en in een andere situatie kunnen gebruiken. Alleen vrij spel is dus nog geen onderwijs; het wordt pas onderwijs doordat de leerkracht invloed uitoefent op dat vrije spel. Om kansen te pakken en te creëren om de ontwikkeling van kinderen te stimuleren, zorgt de leerkracht voor de juiste inbreng vooraf, tijdens en na het spelen in de timmerhoek.

De inbreng vooraf bestaat uit:


Kennis opdoen:

Een leerkracht die kennis heeft van de verschillende ontwikkelingsfasen van timmeren, kan qua materialen en spel beter inspelen op de behoeften van ieder kind en de zone van de naaste ontwikkeling.


De timmerhoek inrichten:

Een andere voorwaarde om tot betrokken rijk spel te komen is dat de timmerhoek goed beredeneerd wordt geplaatst en met krachtig materiaal wordt ingericht.


Zorgen voor passende activiteiten:

Bied wanneer een kind toe is aan meer gericht spel, activiteiten zorgvuldig aan en vraag je daarbij steeds af welke leerervaring of welke ontwikkeling je op gang brengt.

In een betrokken activiteit voelt een kind zich uitgedaagd en wil het zich verder ontwikkelen. Hoge betrokkenheid tijdens het spelen kun je bereiken door ervoor te zorgen dat de hoek betekenis krijgt bij de kinderen. Dit doe je door in gesprek te gaan en na te gaan wat een kind bezighoudt en waar zijn/haar interesses liggen. Misschien is een kind wild van auto’s of dino’s en creëer je meer betrokkenheid door spel in de timmerhoek rondom deze onderwerpen uit te lokken.


Kinderen uitnodigen:

Wees je ervan bewust welke kinderen je in de timmerhoek uitnodigt. Samen timmeren betekent niet alleen leren met elkaar, maar ook van elkaar. Samenspel met andere kinderen zorgt ervoor dat er een uitwisseling van ideeën op gang komt en dat kinderen elkaar stimuleren tot verbreding of verdieping van de timmeractiviteiten. Door onderling contact en samenspel worden leerlingen bovendien automatisch aangespoord te communiceren, taal te gebruiken en hardop na te denken. Houd er bij je keuze dus rekening mee dat je ander spel zult zien wanneer je kinderen bij elkaar zet die zich in dezelfde ontwikkelingsfase bevinden, dan kinderen die zich niet allemaal in dezelfde ontwikkelingsfase bevinden.

Wat er getimmerd wordt, met welke complexiteit en hoe er onderling gecommuniceerd wordt is verder ook afhankelijk van hoe de samenstelling tot stand komt.

Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat wanneer je een meer vaardig meisje koppelt aan een klasgenoot, dat dit meestal leidt tot meer complexiteit van een timmerwerk, doordat er vaker meer overleg en steun wordt geboden aan het minder ervaren bouwmaatje.

Meisjes zullen over ’t algemeen de ander eerder aanmoedigen, een opdracht geven of assisteren. Bij jongens blijkt dat zij meer de focus hebben op het timmeren zelf en niet zo snel worden beïnvloed door de communicatie van een timmermaatje.

Jongens tonen vaak een hoge betrokkenheid bij hun timmeractiviteit en sluiten zich dan af van de omgeving.


De timmerhoek introduceren:

Een goede manier om een timmerhoek en/of timmeractiviteiten te introduceren is een kennismaking met het gereedschap in de kring.

Bespreek daarbij de volgende zaken: Waar is de timmerhoek? Wat kun je daar doen? Hoeveel kinderen mogen er spelen? Wat is er aanwezig? Welke afspraken moeten we maken over veiligheid? Demonstreer ook hoe je met het gereedschap werkt. Inspireer kinderen vervolgens om in de hoek te gaan spelen. Bij jonge kinderen start motivatie altijd vanuit hun eigen belevingswereld en ervaring. Bekijk daarom echte timmerwerken met ze. Ook een uitstapje naar of het uitnodigen van een echte timmerman werkt vaak erg inspirerend.


Regels en afspraken:

Voordat je start met een timmerhoek is het belangrijk om aandacht te hebben voor regels en afspraken. Het klinkt tegenstrijdig, maar door te begrenzen geef je vrij spel juist de ruimte. Als je dat goed doet, dan heb je daar de rest van het jaar plezier van. Als je dit maar half doet, of te kort of te vluchtig, dan blijf je de rest van het schooljaar bezig met de rommel die de kinderen er maken. Overdrijf echter niet in het aantal regels, het moet geen wetboek worden. Stel ze het liefst samen met de kinderen op en bij voorkeur wanneer een situatie zich voordoet. Dan zijn ze ook makkelijker te onthouden, dan wanneer je regels oplegt voordat het mis gaat. Maak de regels ook visueel. En leg ook uit waarom je deze afspraken maakt. Maak allereerst duidelijk waar de kinderen mogen spelen en gebruik een duidelijke afscheiding om je timmerhoek te begrenzen.

Ik kan je geen standaardregels voor de timmerhoek geven, alleen adviezen.

Regels zijn namelijk jouw grenzen.

Afspraken kunnen te maken hebben met verschillende aspecten, zoals:


Het aantal kleuters in de timmerhoek.

Om de veiligheid te waarborgen en de sociale interactie zoveel mogelijk te stimuleren kun je het aantal kleuters dat in de timmerhoek mag spelen het beste beperken.

Houd hierbij ook rekening met de hoeveelheid ruimte. Maak deze afspraak ook visueel door bijv. een cijferkaartje bij de betreffende hoek op te hangen.


Het wisselen van activiteit.

Mogen kinderen van jou wisselen van hoek? Of worden ze verplicht om een bepaalde tijd in de timmerhoek te blijven? Bedenk jezelf hierbij dat jonge kinderen nog geen lange spanningsboog hebben; zeker niet als ze iets moeten doen waarbij ze niet zo betrokken zijn. De spanningsboog wisselt ook nog eens per kind, dus is het eigenlijk vragen om problemen als je alle kinderen min of meer verplicht om even lang in dezelfde hoek te blijven spelen. Observeer liever waarom een kind voor iets anders wil kiezen, voordat je een manier kiest om dit op te lossen. Maakt het kind een weloverwogen keuze of kiest het bijvoorbeeld iets omdat een vriendje het koos. Is de hoek wel rijk ingericht?


De interactie tussen de hoeken.

Het is goed om twee hoeken een interactiemogelijkheid te geven. De kinderen leren op die manier dat er verbanden zijn, leren de juiste vragen stellen en mee te denken met anderen in hun rol. Spreek af met welke hoeken ze in de timmerhoek mogen samenwerken.


Samenspelen.

Regels en afspraken kunnen ook te maken hebben met de omgang met elkaar.

Bijvoorbeeld: Samen spelen, samen delen, we overleggen met elkaar, we helpen elkaar, we maken geen werk van anderen stuk.


Het gebruik van materialen.

Regels en afspraken kunnen ook te maken hebben met het gebruik van materialen. Bijvoorbeeld: we gaan zuinig met de gereedschappen en materialen om, een timmerwerk mag i.v.m. de veiligheid maximaal zo hoog zijn als de meetstrook die daarvoor in de timmerhoek ligt.


Het veilig omgaan met de materialen.

In een timmerhoek moet veel aandacht zijn voor het veilig omgaan met materialen. Regels en afspraken, die hierbij helpend kunnen zijn, zijn bijvoorbeeld:

  1. Je draagt ter bescherming altijd een helm, kinderwerkhandschoenen en een veiligheidsbril. Herinner de timmervrouwen en -mannen daar visueel aan, bijvoorbeeld met behulp van een let op! bord. Hier kun je er eentje downloaden.

  2. Je houdt het gereedschap bij de timmertafel en gaat er niet mee rondlopen of rennen.

  3. Wanneer je het gereedschap niet meer gebruikt, dan berg je het op en laat je het niet rondslingeren.

  4. Je steekt niets in je mond.

  5. Houd het gereedschap niet boven hoofdhoogte.

  6. Als je gaat zagen, dan zet je de stukjes hout altijd met een klem vast.

  7. Spijkers die uitsteken sla je krom, zodat je jezelf niet kan bezeren aan een uitstekende spijker.

  8. Wanneer je gaat timmeren knijp je de spijker met een wasknijper vast.

  9. Je gebruikt het gereedschap alleen waarvoor het is bedoeld. Om dit te weten demonstreert je dit altijd van tevoren.


Het opruimen van de materialen.

Meer daarover lees je verderop in deze blog.


Overige afspraken.

Overige afspraken die je zou kunnen maken zijn: Rustig spelen en praten, als je een vraag voor de juf hebt dan ga je niet lopen maar steek je je vinger omhoog.


Download


Inspireren:

Je kunt kinderen vanuit de kring ook inspireren om te timmeren.

Verhalen en/of prentenboeken, zoals 'Kasper de timmerman' kunnen bijvoorbeeld aanleiding geven tot timmeren. Of vertel met een handpop een verhaal met een timmeropdracht erin en vraag wie er wil helpen. En maak dan achteraf als beloning de foto met de handpop erbij. Ook beeldmateriaal, zoals foto’s of plattegronden, biedt inspiratie bij het maken van plannen om te timmeren.


Spelbegeleiding vooraf:

Een vorm van spelbegeleiding vanuit de kring is om na het verdelen van de hoeken en werkjes samen met de kinderen te bespreken wat ze in de timmerhoek gaan doen.

Wanneer ze hun plan met jou en elkaar gedeeld hebben kunnen ze aan de slag.

Dit betekent overigens niet dat ze een einddoel moeten hebben. Het is ook een plan als ze van plan zijn een boot te gaan timmeren (terwijl het uiteindelijk een zwaard wordt).

Het van tevoren overleggen verbindt de kinderen met elkaar nog voordat ze aan het spelen zijn. Bovendien kun je op deze manier controleren of de kinderen een weloverwogen keuze hebben gemaakt of gewoon iets gekozen hebben omdat hun vriendje of vriendinnetje dat ook heeft gekozen. Als leerkracht kun je tijdens het overleggen de afspraken herhalen en je verwachting uitspreken (bijvoorbeeld aangeven dat je benieuwd bent of het gaat lukken om goed samen te werken).

De rol van de leerkracht, tijdens het timmeren


Hoe je het spelen in de timmerhoek begeleidt heeft alles te maken met jouw eigen visie op spel. Betekent spelen voor jou zelf kiezen of in opdracht ergens aan de gang gaan?

Betekent spelen voor jou doelvrij bezig zijn of vind je dat een leerkracht er ook best een opdracht bij mag geven? Vind je het proces belangrijker of het eindproduct?

Geef je opdrachten of suggesties? Wat als je om een kasteel hebt gevraagd en de kinderen bouwen een boerderij? Mogen de kinderen van jou zelf een betekenis geven aan de materialen waarmee ze spelen of geef jij die? Kortom...wat is jouw definitie van spel?

Het is belangrijk om daarbij stil te staan, omdat je er in jouw begeleiding anders zomaar voor zou kunnen zorgen dat spel werken wordt en dat je dan aan je eigen doel voorbij gaat.

Vanuit mijn visie is de begeleiding in een timmerhoek vooral gericht op het veilig hanteren van de echte werkmaterialen, de invulling van de activiteit gebeurt vooral door de kinderen. Daarbij kun je wel inzetten op spelbegeleiding om het spel op een hoger, complexer niveau te brengen en zo de ontwikkeling van de kleuters te bevorderen.

De inbreng van de leerkracht tijdens het spelen in de timmerhoek bestaat uit:


Zorgen voor voldoende tijd:

Een voorwaarde om te kunnen komen tot rijk spel is zorgen voor voldoende speeltijd (minstens 50-60 aaneengesloten minuten). Als er te weinig tijd is, dan zijn kinderen vooral bezig om materiaal te pakken en weer op te ruimen, wat ook erg frustrerend kan zijn.


Het spel op gang helpen:

Soms moet je de beginnende timmervrouwen en -mannen in de timmerhoek op gang helpen. Kinderen beginnen meestal voorzichtig met kloppen op een spijker, omdat ze bang zijn dat ze op hun vingers slaan. Na enige succeservaringen krijgen ze meer lef.

Een spijker in hout slaan is dikwijls een kwestie van durf, kracht en doorzetten.


Observeren:

De leerkracht is in de eerste plaats een observator, die eerst het spel van de kleuters observeert. Een kleuter laat in spel precies zien wat het wil leren, maar wat het nog niet zelfstandig kan. Door zicht te hebben op de zone van naaste ontwikkeling krijg je als leerkracht de kans om nieuwe spelimpulsen te geven, die het kind een stap verder brengen in de spelontwikkeling. Als leerkracht observeer je, weet je in welke fase van het timmeren de leerlingen zijn en help je hen vervolgens verder in de ontwikkeling.


Maar hoe doe je dat? Allereerst met het vertrouwen dat ieder kind zich op een natuurlijke manier ontwikkelt, ook als jij niet precies weet wat een kind wel/niet kan. Ten tweede is het belangrijk dat je kennis hebt van de ontwikkelingslijnen rondom timmeren. Je kunt er vervolgens voor kiezen om steeds een bepaald kind te observeren, omdat het onmogelijk is om je van alle kinderen tegelijk een beeld te vormen. Kies tijdens het observeren een plek waar het niet opvalt dat je het spel observeert. Ga bijvoorbeeld een klusje in de buurt doen, terwijl je luistert en meekijkt. Laat je ook niet afleiden door de andere kinderen.

Doe bijvoorbeeld even een ketting aan als signaal dat ze jou niet mogen storen.

Leg bijvoorbeeld eens een observatieschrift in de timmerhoek en schrijf hierin op welke kinderen in de hoek speelden, of ze hier zelf voor hebben gekozen, welke handelingen ze uitvoeren met het materiaal, wat je opvalt aan de motoriek, of ze de materialen gebruiken zoals ze bedoeld zijn, of ze bepaalde dingen laten liggen, welk soort spel ze vertoonden en hoe lang, of dit past bij hun leeftijd, hoe het samenspel verloopt of er kinderen zijn die elkaars negatieve gedrag versterken en of dit beter gaat als ze met andere kinderen spelen? Luister naar wat de kinderen tegen elkaar zeggen. Praten ze met elkaar of langs elkaar heen? Gaat het gesprek over het spel? Maakt een kind al langere zinnen?

Als je kijkt en luistert krijg je heel veel informatie over de ontwikkeling van kinderen.


Verwerk je observaties op een efficiënte manier. Voorkom dat je alles meerdere keren loopt over te typen. Zet het bij voorkeur meteen op de goede plek. Tegenwoordig zijn er ook veel meer mogelijkheden dan aantekeningen maken in een map. Denk bijvoorbeeld eens aan foto’s, die je toevoegt aan je leerlingvolgsysteem. Maak gebruik van geluidsopnames, zodat je deze later uit kunt typen, plaats de observaties op post-it's of etiketten en plak deze na afloop van je werkles bij het betreffende kind in zijn/haar map of typ je notities rechtstreeks op een tablet, zodat je later kunt kopiëren en plakken.


Vervolgacties bepalen:

De observaties gebruik je om vervolgacties te ondernemen. Als je deze stap niet neemt, schiet de hele observatie zijn doel voorbij en heeft niemand er iets aan. Bedenk je wat je gaat doen met de informatie die je hebt verzameld. Aan de hand hiervan maak je bijvoorbeeld aanpassingen in de inrichting van je timmerhoek en geef op het juiste moment nieuwe impulsen. Sturen beïnvloeden, stimuleren, begeleiden van spel is overigens alleen nodig wanneer kinderen zelf geen rijk spel laten zien.


Spel begeleiden:

Spelen gaat niet altijd vanzelf; kinderen moeten soms geholpen worden om hun spel op gang te brengen, om verschillende spelactiviteiten te ondernemen en om het spel op niveau te brengen en te houden. Op dat moment is het aan de leerkracht om via nieuwe impulsen en begeleiding de betrokkenheid weer te verhogen. Alle kinderen starten met manipulerend spel, na verloop van tijd worden dit meer gerichte handelingen. Dat gaat niet altijd automatisch. Veel kinderen blijven dan ook op dit punt steken. Of kinderen klaar zijn voor deze fase, hangt van veel factoren af. Als kinderen niet tot deze fase komen, is het belangrijk dat de leraar ingrijpt en het spel stimuleert. Stap als dat wel nodig is dus mee in het spel van de kleuters door hun spel te spiegelen en er woorden aan te geven. Van daaruit kan je desgewenst iets nieuws toevoegen. Sluit hierbij goed aan bij het spel van de kleuter, kijk of de kleuter nog behoefte heeft aan manipuleren of al toe is aan constructief spel.

Je kan bijvoorbeeld het spel verrijken door interesse te tonen en open vragen te stellen, die aanzetten tot denken, te tonen hoe je bepaald materiaal het best hanteert, of door een nieuw soort timmerwerk te introduceren. Ga echter niet als buitenstaander bij een hoek staan om te vragen wat de kinderen aan het doen zijn, want dit kan het spel juist verstoren. Bovendien werken kinderen vaak helemaal niet naar een eindproduct, maar is hun spel een proces. Stel liever vragen over het proces. Dus niet: "Wat zijn jullie aan het doen?", maar "Wat is jullie timmerwerk al groot zeg! Ik vraag me af of het net zo groot is als de ...". Kinderen kunnen er dan zelf voor kiezen om iets met die vraag te doen. Een andere verbale manier van spelbegeleiding is een suggestie doen. Zorg er wel voor dat dit een suggestie blijft en geen opdracht wordt. Als je ziet dat kinderen in hun spel iets goed zouden kunnen gebruiken, dan kun je tijdens het spel ook materialen toevoegen.


Mee timmeren:

Een manier om een kind verder te helpen als het spel nieuwe impulsen nodig heeft is mee timmeren, waarbij het erg belangrijk is om het spel niet te verstoren en rustig, responsief in de hoek plaats te nemen en de leiding van het spel bij het kind te laten liggen.

Ook is het belangrijk om kinderen zoveel mogelijk zelf te laten experimenteren en ontdekken. Speel altijd spiegelend of volgend mee, zodat je heel dichtbij de beleving van de kinderen blijft en het kind het gevoel geeft dat wat hij/zij doet goed is. Start met een korte observatie van het spel van de kinderen en imiteer dat spel met je eigen materialen. Dit spiegelen ondersteun je het liefst verbaal door te benoemen wat je denkt en doet (en dus ook wat het kind doet). Kijk daarna of de kinderen dit overnemen? In plaats van steeds vragen te stellen aan de kinderen vraag je jezelf dingen hardop af, verwonder je je over aspecten van je eigen spel en eventueel ook de problemen die je daarbij tegenkomt, hardop benoemt of als een probleem aan kinderen voorlegt. Hierdoor inspireer je kinderen tot nieuwe handelingen die ze kunnen toepassen in hun eigen spel. Op deze manier kun je het spel heel goed een klein stapje uitbreiden door een volgende handeling toe te voegen. Op deze manier kun je ook twee kinderen die naast elkaar spelen aan elkaar verbinden.

Dit is vooral fijn wanneer kinderen manipulerend spel laten zien.

De rol van de leerkracht, na het timmeren


Soms is het nodig het spel in de timmerhoek in de kring na te bespreken.

Daar kunnen verschillende aanleidingen voor zijn.


Spel evalueren:

Misschien wil je het spel in de timmerhoek nabespreken?

Hierbij kunnen kinderen hun werk laten zien, vertellen welke problemen ze tegenkwamen en hoe ze dat hebben opgelost. Benoem wat al heel erg goed ging, bijvoorbeeld een kind wat doorzette toen hij/zij een probleem tegenkwam, een goede samenwerking enz.

Je kunt tijdens het spel ook foto's maken en deze op het digibord laten zien.

Zo kunnen de kinderen presenteren wat ze gedaan hebben en de andere kinderen geïnspireerd raken om nieuwe dingen uit te proberen.

Bovendien geeft dit jou als leerkracht de kans om specifieke kennis en vaardigheden over te dragen, waar alle kinderen van kunnen profiteren in hun spel.

Focus hierbij niet alleen op het eindresultaat, maar vooral op het proces.

Door niet alleen maar oog te hebben voor wat wel goed ging leren kinderen juist.


Regels en afspraken evalueren:

Misschien zijn er nieuwe regels en afspraken nodig, omdat het spel niet naar wens verloopt? Kinderen kunnen overigens heel goed zelf naar oplossingen zoeken.

Dat werkt vaak ook beter dan opgelegde regels. Soms helpt het ook de regels visueel te maken of een foto op te hangen van een opgeruimde hoek.

Opruimen

Leer de kinderen hoe ze na afloop van het spelen in de timmerhoek alles weer goed moeten opruimen. Dat zorgt voor goede gewoonten en structuur.

Opruimen gaat niet vanzelf en vraagt om een routine die je in kleine deelstapjes uitlegt en aanleert. Neem dus echt de tijd om kinderen te leren hoe ze de timmerhoek moeten opruimen. Wanneer je hier meteen aan het begin van het schooljaar al voldoende aandacht aan besteedt, heb je daar het hele jaar plezier van. Ten eerste nodigt een nette opgeruimde timmerhoek veel meer uit tot timmeren dan een rommelige hoek. Ten tweede levert het opruimen en sorteren van materialen ook weer mooie leerervaringen op, zoals ordenen, samenwerken, organisatie en planning.


Leg de kinderen ook uit waarom het zo fijn is als de timmerhoek na afloop netjes wordt opgeruimd. Dit kan bijv. in een gesprekje of in de vorm van poppenspel of een toneelstukje, waarin je de rol van een slordige "speler" inneemt en je kinderen uitdaagt om te vertellen hoe het dan wel moet. Als de timmerhoek netjes opgeruimd is kun je alles goed vinden en heb je ruimte om te werken. Bovendien is het fijn als we zuinig met materialen omgaan, want als het stukgaat kunnen we er niet meer mee spelen.


Tips voor het opruimen van de timmerhoek:

  • Voordat iedereen gaat spelen spreek je een signaal af, bijvoorbeeld een belletje, een liedje, het licht gaat uit of een klapsignaal, waarmee je het opruimen aankondigt. Zeker in het begin leg je het werk bij dit signaal helemaal stil, haal je de kinderen even uit hun spel en zorg je ervoor dat iedereen jouw kant op kijkt en luistert. Geef 5 minuten van tevoren ook al aan dat het bijna tijd is om op te ruimen. Sommige kinderen vinden het niet fijn om abrupt een einde aan hun spel te moeten maken. Door te melden dat het bijna tijd is om op te ruimen, kunnen zij zich alvast voorbereiden.

  • Bespreek dat de kinderen eerst de materialen opruimen waar ze zelf mee hebben gespeeld. Daarna kijken ze of ze iemand kunnen helpen. Vervolgens zetten ze hun stoel in de kring en houdt de leerkracht of houden de kinderen een inspectieronde om te kijken of er netjes is opgeruimd. Vergeet daarbij ook niet te benoemen wat er wel heel goed is opgeruimd.

  • Geef de kinderen de gelegenheid om een aantal speelwerktijden met hun timmerwerk bezig te zijn. Laat ze bijvoorbeeld een naamkaartje of een “Under Construction”- kaart bij hun bouwwerk zetten als deze nog niet af is. Je kunt zo'n kaart hier downloaden

  • Leer de kinderen om de losse materialen wel steeds netjes op te ruimen. Stel hiervoor duidelijke regels op en doe voor hoe je het wilt zien. Een opgeruimde timmerhoek nodigt veel meer uit tot timmeren en zorgt ervoor dat de kinderen snel aan de slag kunnen. Maak een foto van hoe deze er opgeruimd uit hoort te zien en plak deze ergens in de hoek. Tijdens de evaluatie kun je de kinderen vragen of de timmerhoek er weer hetzelfde uitziet als op de foto. ook zou je symbolen kunnen gebruiken om visueel te maken wat je waar op de planken van de kast en in de bakken wilt hebben. Je kunt de gereedschappen ook omtrekken, zodat de kinderen zien welke waar hoort.

  • Als je ziet dat het opruimen toch niet vordert, dan zou je een oudste kleuter als extra opruimhulp kunnen inzetten. Opruimen is voor jongste kleuters namelijk vaak nog wat lastiger, omdat ze vanuit hun spelontwikkeling graag manipuleren en rommelen. Je kan ook opdrachten geven. Kind A ruimt alle gereedschappen op, kind B het hout.

  • Laat na het opruimen de hulpjes consequent alle hoeken, dus ook de timmerhoek nalopen om te controleren of er goed is opgeruimd. Zij ruimen de hoek niet op, maar zij weten wel heel goed waar alles moet staan en kunnen de kinderen die er spelen op wijzen wat er nog moet gebeuren. Een goed opgeruimde timmerhoek krijgt bijvoorbeeld een groene duim omhoog. Een niet goed opgeruimde hoek een rode duim omlaag. Laat deze rol steeds wisselen, maar houd er wel rekening mee dat kinderen ook even de tijd nodig hebben om aan deze rol te wennen. Kies juist niet alleen voor goede opruimers.

Gaat het opruimen al redelijk dan kun je met een timer op het digibord, een zandloper, liedje (zet wanneer je het digibord hiervoor gebruikt het beeld wel uit, want dit leidt juist af van het opruimen) of een kookwekker gaan werken en proberen de kinderen klaar te laten zijn met opruimen binnen een bepaalde tijd. Het voordeel is dat je daarna door kunt gaan met een volgende activiteit als de opruimtijd voorbij is.


Als kinderen teveel rommel maken, dan ligt er hoogst waarschijnlijk ook teveel materiaal in je timmerhoek. Bied dus niet teveel materialen aan, zodat de timmerhoek overzichtelijk op te ruimen is. Minimaliseren is het toverwoord! Veel rommel hoeft echter niet altijd negatief te zijn. Het kan heel goed het resultaat zijn van prachtig spel.


Wanneer je timmerhoek erg rommelig is of meer tijd vraagt voor het opruimen kun je deze ook alvast iets eerder laten opruimen, zodat deze kinderen ook de kans krijgen om op tijd klaar te zijn.


Ik hoop dat deze blog jou geïnspireerd heeft om de timmerhoek ook eens uit te proberen. Onder het tabblad "Spelen en werken/Bouwen en constructie" op deze website vind je meer achtergrondinformatie over bouwen en construeren met kleuters. Daarnaast vind je allerlei suggesties voor de timmerhoek in mijn blogs "De timmerhoek" op de diverse themapagina's. Kijk voor meer suggesties ook eens op mijn Pinterest

Heb je zelf ook nog leuke suggesties voor de timmerhoek?

Inspireer dan collega’s door jouw ideeën in een reactie op deze blog te delen!


64 keer bekeken0 reacties

Recente blogposts

Alles weergeven

© 2020 by juf Angelique. This website has been designed using resources from Freepik.com