Zoeken
  • Juf Angelique

De geschiedenis van muziekonderwijs aan kleuters

Bijgewerkt op: 23 apr.

Muziek hoort bij mensen. Er is niet één cultuur op deze aarde, waarin geen muziek wordt gemaakt en niet wordt gezongen. En dat geldt voor de gehele geschiedenis: van de eerste tot de moderne mens. Binnen het basisonderwijs bestond het muziekonderwijs tot aan de jaren '30 van de vorige eeuw voornamelijk uit het zingen van liedjes.

Daarna kwam er meer aandacht voor zingen als onderdeel van muzikale vorming. Vandaag de dag zit het muziekonderwijs echter te vaak in een verdomhoekje.

In deze blog vertel ik je er meer over.



Van zingen naar muzikale vorming


Muziek hoort bij mensen. Er is niet één cultuur op deze aarde, waarin geen muziek wordt gemaakt en niet wordt gezongen.

En dat geldt voor de gehele geschiedenis: van de eerste tot de moderne mens.


Binnen het basisonderwijs bestond het muziekonderwijs tot aan de jaren '30 van de vorige eeuw voornamelijk uit het zingen van liedjes. Dat was op het weekrooster van een klas een vak tussen de andere vakken. Soms waren deze liedjes religieus van aard en werden er bijvoorbeeld psalmen gezongen. Op die manier beleefden en doorleefden de zangers hun psalmteksten. Daarbij ging het eerst en vooral om de tekst, de muziek diende er vooral toe de inhoud en betekenis van de tekst krachtig in het bewustzijn te verankeren.

Soms was het zingen vooral het overdragen van cultureel, muzikaal erfgoed in de vorm van volksliederen. In sommige gevallen werden liederen ingezet, om teksten goed en nauwkeurig te kunnen onthouden. En natuurlijk waren feesten en gedenktijden altijd een reden om een lied aan te leren en te zingen.


In de jaren dertig van de vorige eeuw zette Willem Gehrels zich in voor muzikale vorming, die verder ging dan alleen maar zingen, met als belangrijkste reden jonge kinderen zoveel muzikale ontwikkeling mee te geven, dat ze later actief of passief aan het muziekleven deel konden nemen. Omdat de jonge jaren beslissend zijn voor het niveau waarop men de rest van zijn leven muziek kan beoefenen, leek de basisschool hem zonder twijfel de meest aangewezen plaats om werk te maken van de muzikale opvoeding.

Voor Gehrels was het zingen daarbij wél de basis om te starten. De stem is immers het instrument, waarover iedereen beschikt en waarmee je zonder al te veel techniek snel tot een muzikale beleving kunt komen. Zingen is één leuke en belangrijke manier om de muzikale vaardigheden te ontwikkelen. Wanneer je een liedje zingt, heeft dit lied een vorm, bijvoorbeeld couplet, refrein, couplet refrein (A, B, A, B). Ook heeft een liedje een melodie, een ritme, een maat en een bepaalde sfeer. Dit zijn de klankkenmerken.

Als dit liedje ook nog iets vertelt is er ook een betekenis.

 

Zeldzamer...


De komst van de grammofoonplaat in de jaren zestig zorgde voor een grote verandering in het muziekonderwijs. Al snel kwamen er plaatjes, met daarop liedjes, inclusief meezingversies voor de lagere school (basisschool). In de jaren zeventig kwamen daar nog de cassettes bij. En in de jaren negentig de cd’s. De meezingversie kwam dus de basisschool binnen. En dit had tot gevolg, dat de leerkracht zich minder geroepen voelde om zelf met de groep te zingen! Bovendien konden de eigentijdse, hippe begeleidingen, die op de cassette werden gespeeld, niet door een leerkracht live worden waargemaakt.

Het zelfstandig zingen in de klas werd door deze ontwikkelingen en opvattingen echter niet bevorderd! En hierdoor werd de spontaniteit om even wat te zingen sterk onderuitgehaald. Maar toch is dit niet de enige verklaring waarom het muziekonderwijs langzaamaan zo zeldzaam werd.


Voordat in de jaren zeventig van de vorige eeuw de PABO in het leven werd geroepen, werden kleuterleidsters opgeleid op de KLOS en werden onderwijzers van de eerste tot en met de achtste klas van de lagere school opgeleid op de kweekschool. Zowel de 'klossers' als de 'kwekelingen' kregen een gedegen opleiding in het zingen. De kleuterleidster was goed op de hoogte van de muzikale mogelijkheden, die een kleuter tot zijn/haar beschikking had. En bovendien kende ze de verschillende ontwikkelingsfasen van de kleuter(stem). Met het samengaan van de KLOS en de kweekschool is er veel specifieke kennis van die opleidingen veralgemeniseerd en gesneuveld. Het aantal vakken op de PABO was dusdanig, dat een vak als zingen in de muziekles minder aandacht kreeg.

Maar juist voor een vak, dat sterk afhankelijk is van vaardigheden, is het noodzakelijk, dat er met grote regelmaat wordt getraind, om die vaardigheid goed onder de knie te krijgen.

De aandacht voor het vak muziek was vroeger op de opleiding dus veel groter en gedegener dan nu het geval is.

 

Muziek moet uit het verdomhoekje...


Dat muziek een belangrijke bijdrage kan leveren aan de ontwikkeling van een kind is wetenschappelijk vastgesteld. Daar tegenover staat dus wel een afnemende belangstelling voor muziekonderwijs.


Steeds minder kinderen volgen bijvoorbeeld muziekles en leren een instrument bespelen.

Veel leerkrachten ervaren ook allerlei hobbels als het gaat om muziekonderwijs geven.


Voor veel leerkrachten is de drempel voor het geven van muziekles te hoog.

(Toekomstige) leerkrachten nemen meestal weinig muziekbagage meer mee, voelen zich daardoor niet capabel om muziekonderwijs te geven en kennen de educatieve waarde ervan niet goed. Uit onderzoek is ook nog eens gebleken dat maar elf procent van de leerkrachten zich zeker genoeg voelt om muziekonderwijs te geven. Het gevolg hiervan is, dat de kinderen in het basisonderwijs in veel gevallen nog slechts sporadisch muziekonderwijs genieten. En dat is jammer, want het vak muziek maakt het onderwijs rijker en leuker.


Leerkracht geven vaak ook aan dat ze zoveel taken op hun bord liggen, waardoor muzieklessen steeds vaker worden vervangen door meer lees- en rekenlessen om kinderen hoger te laten scoren op toetsen. Muziekles geven staat hierdoor vaak niet zo hoog op de prioriteitenlijst en krijgt steeds minder aandacht. Tegelijkertijd spreken vrijwel alle leerkrachten wel hun enthousiasme uit over muziek.


Toch hoeft muziekles geven niet zo ingewikkeld te zijn, ook voor wie zichzelf niet muzikaal vindt of niet graag zonder methode werkt. Het is veel makkelijker dan veel leerkrachten denken, want je hoeft helemaal niet zoveel te kunnen!

Muziek in de basisschool gaat namelijk niet over kunst, muzikanten opleiden of kinderen voorbereiden op het conservatorium. Muziek en zang horen bij een brede culturele opvoeding en mooi zingen is daarbij ondergeschikt. Je eigen enthousiasme is het belangrijkst en een perfect startpunt om muzieklessen op gang te krijgen.


Om muziekonderwijs te geven is het ook helemaal niet nodig om noten te kunnen lezen. Plaatjes, symbolen en andere visuele hulpmiddelen kunnen wel vaak handig zijn en zijn een voorstadium voor écht noten lezen. Voor wie toch verder wil met noten leren lezen, is het goede nieuws dat je er geen speciale muzikale aanleg voor nodig hebt.

Het is gewoon te leren, zoals hoofdrekenen of een vreemde taal. Bijvoorbeeld met de app Flashnote Derby. Maar er zijn veel meer (digitale) hulpmiddelen te vinden.


Als je het gevoel hebt dat jouw muzikale vaardigheden écht ernstig tekortschieten, zou je daar natuurlijk ook nog professionele ondersteuning in kunnen zoeken. Al was het alleen maar om je zelfvertrouwen in en enthousiasme over muziek wat op te krikken.

Het is natuurlijk ook een mogelijkheid om dat als team te doen, eventueel gekoppeld aan een (digitale) muziekmethode, of bijvoorbeeld als onderdeel van een studiedag.


Ieder kind heeft recht op het ontdekken van zijn talenten en moet dus op verkenning kunnen gaan in de muzikale wereld. Er blijft dus een verantwoordelijkheid rusten op basisscholen om kinderen met muziek in contact te brengen. Muziek hoef je alleen maar te doen!

Als je over je hobbels durft te stappen kan muziekles jou en je leerlingen vleugels geven.

 

Het tij weer keren...


Gelukkig zijn er momenteel allerlei instanties, zoals "Meer muziek in de klas" en subsidies vanuit de overheid, die het probleem zien en ieder op een eigen manier, proberen om het tij weer te keren.


Om weer optimaal muziekonderwijs vorm te geven is een visie op het muziekonderwijs erg belangrijk, zowel voor een school als voor individuele leerkrachten.

Onder andere door op schoolniveau duidelijke afspraken te maken en bijvoorbeeld een kunst- en cultuurcoördinator te benoemen. tegenwoordig is het ook mogelijk om de post-hbo-cursus vakspecialist muziek te gaan volgen, om vervolgens in jouw basisschool het muziekonderwijs een flinke impuls te geven.

 

Op zoek naar meer?


Kijk dan eens op de volgende websites:

cultuurparticipatie.nl (kijk ook onder subsidies/ impuls-muziekonderwijs)

meermuziekindeklas.nl


Kijk voor meer suggesties ook eens op mijn Pinterest

Heb je zelf ook nog leuke suggesties? Laat dan een reactie achter!







17 weergaven0 opmerkingen

Recente blogposts

Alles weergeven