Zoeken

Spel: Beredeneerd spelen

Jonge kinderen kunnen spelen als geen ander. Maar hoe zorg je ervoor dat spelen ervaren en leren wordt? Door de leeromgeving (hoeken), leermiddelen (ontwikkelingsmateriaal) en ontwikkelingslijnen (methode) op elkaar af te stemmen, creëer je krachtige en speelse leersituaties. Samen vormen ze de basis voor een beredeneerd aanbod voor spelen en ontwikkelen. Je leest er meer over in deze blog.


Lerend spelen

Tegenwoordig wordt vaak gesproken over spelend leren of lerend spelen, maar wat wordt hier nou eigenlijk mee bedoeld? Is er eigenlijk wel spel waar je niets van leert?

Wordt er bedoeld dat kinderen echt mogen spelen en dat ze daar heel veel van leren of dat het leren gewoon zo leuk mogelijk worden gemaakt?

Spelen en opdrachten gaan echter niet samen.

Kinderen moeten zelf een betekenis geven aan materialen als ze spelen.

Spel als onderdeel van beredeneerd aanbod

Kinderen leren niet lopen door de instructies die wij ze geven en toch leren ze gewoon lopen. Zo zit het ook met het leren van andere dingen.


In veel kleuterklassen zie je het spelenderwijs leren echter steeds meer verdwijnen en lijkt het alsof het aanbieden van leerkrachtvaardigheden, die te maken hebben met het overdragen van kennis en het geven van instructie, belangrijker te worden. Vaak denken we bij doelen ook aan activiteiten, die we in de kring moeten doen, waarna je kunt afvinken of de kinderen deze doelen hebben behaald. Bij spel, een activiteit die minder meetbaar is, lijken veel leerkrachten het gevoel te hebben de controle op de ontwikkeling van de kinderen te verliezen. Durven inzetten van hoekenspel in je beredeneerde aanbod heeft vaak te maken met die controle loslaten en het durven vertrouwen op de natuurlijke ontwikkeling van een kind in plaats van iets te willen repareren wat nog niet gebroken is.


Spel lijkt ook steeds meer naar de achtergrond te verdwijnen omdat er de afgelopen jaren is er binnen het kleuteronderwijs steeds meer aandacht is gekomen voor het doelgericht werken. Er wordt steeds meer gekeken of het onderwijsaanbod bij de doelen past om bepaalde leerdoelen te behalen. Waar vroeger veel ruimte was voor het spel van kinderen, werd er nu steeds meer van leerkracht verwacht dat ze zich focusten op het behalen van de doelen.


Ik denk dat spelend leren en doelgericht werken allebei waardevolle items bezitten, die je gecombineerd kunt gebruiken om tegemoet te komen aan de behoeften van jonge kinderen. Wanneer leerkrachten de leeromgeving doelbewust als leermethode inrichten en de leerlingen gelegenheid bieden om zich te oriënteren, te mogen ontdekken en te experimenteren en daarna vooral te mogen oefenen en te herhalen kan spel ook een grote bijdrage leveren aan opbrengstgericht werken.

Maar hoe neem je je doelen mee naar de hoeken en maak je de hoeken een logisch onderdeel van je beredeneerde aanbod?

* Door er vooraf, bij je themaplanning, al ideeën over op te schrijven.

* Door materialen te kiezen waarbij je bepaalde spelactiviteiten in gedachten hebt.

* Door te observeren wat kinderen met deze materialen doen en het spel te (bege-)leiden.


Werken vanuit de leerlijnen

Wanneer je werkt vanuit de leerlijnen, laat je de doelen hierbij aansluiten op het moment dat dit aan de orde komt in de leerlijnen. Je maakt aan de kant van de betreffende leerlijn waar je op dat moment aan werkt, de keuze aan welk doelen jij aandacht wil geven.

Aan de hand van de gekozen doelen, kun je ook de keuze maken voor de inhoud van de hoek. Doelgericht ga je dan het spel sturen naar deze doelen en daarnaast is het waarschijnlijk dat de kinderen ook in aanraking komen met de andere doelen en geef je hen de mogelijkheid om dit te ontdekken en ervaren.


Besef je dat doelen vooral in jouw hoofd zitten en niet in het hoofd van de kinderen.

Het is een verwachting van jezelf. Verwachtingen hebben is goed.

Het betekent dat je oefent in het herkennen van interesses, behoeften en het niveau van kinderen. Verwachtingen mogen alleen geen opdrachten worden, want dan heb je geen spel meer. Als kinderen spelen zijn ze eigenlijk doelloos bezig, dan gaat het meer om het proces, niet om het eindproduct. Spel is vrij van opdrachten en je verwachtingen opleggen is vergelijkbaar met een opdracht. Je moet verwachtingen dus ook weer durven loslaten en er niet van uitgaan dat de kinderen met jouw doel voor ogen spelen. Focus je dus niet op resultaten. Het spelen in hoeken is niet hetzelfde als ‘oefenen voor een toets’.

Je kunt doelen hooguit uitlokken door voorwaarden aan te reiken. Als kinderen niet spelen wat jij had verwacht dan is dat ook helemaal niet erg. Spel is namelijk altijd goed als het aan twee voorwaarden voldoet. Ten eerste moet je respectvol met elkaar omgaan.

Ten tweede moet je materialen die heel moeten blijven ook heel laten.

Dus stenen in de zandbak gooien is prima, stenen tegen iemands hoofd gooien niet.


Aansluiten bij de methodes

Veel scholen gebruiken een methode om de leerlijnen veilig te stellen en een goede doorgaande lijn op te zetten voor de gehele basisschool.

De methode zorgt ervoor dat er een opbouw is in het niveau en dat de leerstof passend is bij de ontwikkeling van een kind en dat de leerstof van de vorige of volgende groep aansluit.

Wanneer je vanuit de methodes werkt, bekijk je welke doelen de komende periode aan bod komen. Welke van deze doelen passen bij de doelen van dit hoekenpakket?

Wanneer er veel doelen passend zijn, is het belangrijk om een keuze te maken op welke doelen je de nadruk gaat leggen. De andere doelen kunnen alsnog in het spel wel aan bod komen, maar daar werk je niet doelgericht aan. Kinderen krijgen bij deze doelen meer de kans om te ontdekken, te proberen en te ervaren. Na de keuze van de doelen, maak je ook een keuze voor de materialen. Later kun je het spel uitbreiden door materialen toe te voegen aan het spel. Zo kun je naast het doelgericht aanbieden van de leerstof door middel van spel, ook de mogelijkheid geven om andere leerdoelen te ontdekken en ervaren.

Opdrachten in de hoeken

Als je opdrachten in een hoek weglegt, zal je daar vrijwel geen vrij spel zien.

Dit betekent overigens niet dat je geen opdrachten mag geven.

Bedenk alleen dat als je vrij spel wilt zien, je dan geen gesloten materialen moet neerleggen, maar op zoek moet naar materialen met een open einde.


Bekijk voor meer informatie over (hoeken)spel ook eens mijn andere blogs over spel onder het tabblad spel op deze website of op mijn Pinterest!

Heb jij nog aanvullingen op deze blog? Laat een reactie achter!

79 keer bekeken

© 2020 by juf Angelique. This website has been designed using resources from Freepik.com