Zoeken
  • Juf Angelique

Angst bij kleuters

Bijgewerkt op: 12 jun.

Angst zorgt ervoor dat iemand zich beschermt of verdedigt in gevaarlijke situaties. Maar angst is niet altijd nuttig. Wanneer iemand bang is voor situaties die geen gevaar opleveren, dan kan angst die persoon belemmeren in zijn/haar functioneren. Angst kan dan een probleem worden. Het is daarom belangrijk te weten wanneer angst bij een kleuter nuttig is en wanneer angst belemmerend werkt. In deze blog vertel ik je er meer over.



Normale angsten


Bij een normale ontwikkeling van kinderen hoort angst.

Zo laten baby's vaak schrikreacties zien, bijvoorbeeld bij objecten of mensen, waarmee het kind een onplezierige ervaring heeft opgedaan.

Kinderen rond één jaar zijn vaak bang voor het weg zijn bij hun ouder(-s), vreemden en natuurverschijnselen zoals water en wind.

Peuters zijn vaak angstig voor straf, dieren en bloed.

En vanaf vier jaar zijn veel kinderen bang voor het donker en gefantaseerde figuren. Bij oudere kinderen zie je vaak angst voor beoordeling door leeftijdgenoten, falen (met betrekking tot schoolwerk, sportwedstrijden en presentaties) en nare gebeurtenissen.

 

Soorten angsten


Er zijn allerlei soorten angsten, zoals:

  • Angst voor onbekende dingen

  • Faalangst

  • Schoolfobie

  • Scheidings-/verlatingsangst

  • Een posttraumatische stress-stoornis

Bij veel van deze angsten is de leerling bang om de controle over een situatie te verliezen.

Stoornissen in het autisme-spectrum gaat ook vaak gepaard met angst.


Het is lastig te bepalen wanneer we spreken over een angststoornis.

Alleen een kinderarts of een psychiater kan na onderzoek een stoornis vaststellen.

Een leerkracht kan wel signaleren dat een kind bepaalde angsten vertoont, maar het is niet de taak van de leerkracht om vast te stellen of een leerling wel of niet een angststoornis heeft. Er is pas sprake van een angststoornis, als de angst:

  • Langere tijd aanhoudt

  • Niet bij de leeftijd van de leerling past

  • Het functioneren van de leerling op school, thuis en in sociale contacten belemmert.

  • De angst minimaal zes maanden aanhoudt

 

Angst en zelfbeeld


Het gedrag van een kind wordt sterk bepaald door zijn/haar zelfbeeld. Angst gaat ook gepaard met het zelfbeeld van kinderen.

Een leerling die positief over zichzelf denkt, zal zich anders voelen en zich anders gedragen dan een leerling die negatief over zichzelf denkt. Een leerling met een positief zelfbeeld durft eerder verantwoordelijkheid te nemen dan een kind met een negatief zelfbeeld.

Hij/zij is vrijer in de omgang met anderen en durft nieuwe dingen aan te pakken.


Een positief zelfbeeld is de optelsom van goede en minder goede eigenschappen en vaardigheden, waarvan de uitkomst is: ik ben de moeite waard. Bij de optelsom weegt de ene eigenschap zwaarder dan de andere. Het idee van de leerling, dat hij/zij “de moeite waard is”, is een concretisering van het begrip positief zelfbeeld. Een leerling met een positief zelfbeeld kan over het algemeen wel tegen een stootje.

Er is sprake van een negatief zelfbeeld, als iets het zelfbeeld van iemand zó negatief beïnvloedt, dat het zijn/haar totale zelfbeeld bepaalt.

 

Vluchten


Wanneer iemand zich bedreigd voelt, ervaart hij angst. Het lichaam maakt dan een stresshormoon aan. Dit hormoon zorgt ervoor dat iemand zich nog angstiger voelt.

Bij sommige mensen zorgt een kleine bedreiging, zoals het zien van een huisspin, al voor de aanmaak van een grote hoeveelheid van het stresshormoon en daarmee voor een sterkere ervaring van angst. Iemand die snel bang is, kan hier dus zelf weinig aan doen: dit wordt bepaald door onbewuste lichamelijke processen.


Wanneer het lichaam het stresshormoon heeft aangemaakt, moet het hier iets mee doen. Het lichaam kan hierbij “kiezen” uit handelen of niet handelen.

Dit wordt ook wel het fight or flight-response genoemd. Het lichaam maakt onbewust de keuze om te vechten of om te vluchten. Deze keuze is afhankelijk van de aanmaak van andere hormonen. Bij het ervaren van hevige angst, zoals bij kinderen met een angststoornis, zorgt het lichaam meestal voor een extreme “vluchtreactie”.

Dit uit zich doordat een kind zich dan terugtrekt en heel stil en onopvallend gedrag vertoont. Dit gedrag is een duidelijk en herkenbaar signaal voor angst waarbij de meeste mensen ook al snel zullen vermoeden dat een kind bang is.

 

Vechten


Minder voor de hand liggend, en ook minder voorkomend, is de onbewuste keuze voor een vechtreactie in angstige situaties. Het lichaam kan rustiger worden door het aangemaakte stresshormoon te gebruiken en tot handelen overgaan. Een kind dat zich bedreigd en angstig voelt, kan zich in dat geval gaan verdedigen door agressief gedrag te laten zien. Door bijvoorbeeld te gaan slaan, schoppen of schelden probeert hij zijn veiligheid te verdedigen. Hoewel het in eerste instantie tegenstrijdig lijkt te klinken, kan angst dus een reden zijn dat kinderen agressief gedrag vertonen.


Wees als leerkracht daarom alert op signalen die aangeven dat er bij een kind sprake is van onderliggende angst. Let op de momenten waarop een kind agressief gedrag laat zien en probeer te zien of hier overeenkomsten tussen zijn. Wanneer het gedrag zich steeds tijdens een zelfde soort situatie voordoet, kan dit betekenen dat (iets in) deze situatie angst oplevert. Om de situatie te vermijden, laat een kind dan mogelijk agressief gedrag zien.


Kinderen die agressief worden wanneer zij bang zijn, weten niet goed hoe zij met hun angst om moeten gaan. Zij voelen zich niet veilig, hebben sterk de neiging om te handelen in een angstige situatie en reageren agressief uit onmacht of paniek. Het aanpakken van het agressieve gedrag is bij deze kinderen niet voldoende, omdat angst een belangrijke onderliggende factor is. Het is daarom van belang om juist de onderliggende angst aan te pakken. Een kind moet leren om zijn angst te herkennen en hier op een andere manier mee om te gaan. Therapie die hier speciaal op is gericht door een hiervoor opgeleide behandelaar kan hierbij zeer behulpzaam zijn.

 

Aanpak van angst in de klas


Hoe ouder kinderen worden, des te beter zijn ze in staat om hun angst te verbergen.

Het is dan van belang om te letten op signalen, die op angst kunnen duiden.

Angst gaat vaak gepaard met allerlei lichamelijke reacties, zoals teruggetrokken gedrag, opstandig gedrag, piekeren, slecht slapen, buikpijn, hoofdpijn, zweten, hartkloppingen en een trillerig gevoel. Vaak zijn leerlingen zélf moeilijk in staat te (h)erkennen en te benoemen wat hen dwarszit. Observeer het kind goed om inzicht te krijgen in zijn behoeften. En door zijn/haar gedrag vervolgens te analyseren, kan een leerkracht een oorzaak voor de angst boven tafel krijgen. Let op signalen die kunnen aangeven dat er sprake kan zijn van angst onderliggend aan agressief of vluchtgedrag. Bespreek met de ouders of zij thuis ook agressief of vluchtgedrag zien bij hun kind en of dit gedrag tijdens dezelfde soort situaties als op school voorkomt. Overleg of er sprake kan zijn van een onderliggende angst.


Om kinderen met angstgevoelens te kunnen helpen, is het belangrijk voor de leerkracht hoe te handelen als er gesignaleerd wordt dat er sprake is van meer dan gemiddelde angst.

Een aantal tips:


Erken en accepteer de angst bij de leerling en ouders!

Respecteer als leerkracht de aanleg van de leerling om angst te ontwikkelen.

Toon ook begrip voor de angst. Creëer een veilige omgeving, waarin de angst van een kind bespreekbaar is. neem die angst serieus. Daarna kan pas aan de angst gewerkt worden.

Erken ook eventueel de angst van de ouders. De angst van de ouders speelt mogelijk een rol bij het ontstaan en het in stand houden van de angst(en) bij de leerling. Houd als leerkracht oog voor de mogelijke vicieuze cirkel, waarin het gezin gevangen kan zitten.

Zorg voor een veilige sfeer in de groep!

Maak het voorspelbaar voor een kind. Dit kan onder andere door duidelijke regels te stellen en structuur te bieden. Bespreek met de ouders een vast afscheidsritueel en zorg voor vaste rituelen in de klas, zoals een dagritmepakket. Zorg ook voor vaste plekken waar bepaalde activiteiten plaatsvinden. Bereid het kind ook voor op nieuwe situaties


Geef positieve bevestiging en creëer succeservaringen!

Stel haalbare, realistische doelen.

Zorg voor regelmatige succeservaringen in de specifieke situatie die angst veroorzaakt.

Reageer op een neutrale, zakelijke manier op ongewenst en agressief gedrag. Ga niet in discussie. Onthoud dat de uitingen van agressie (schoppen, slaan, uitschelden e.d.) niet persoonlijk gericht zijn, maar een manier van het kind zijn om zijn veiligheid te verdedigen.

Beloon de pogingen van de leerling om de angst te veranderen en legt minder nadruk op de resultaten. Verhoog het competentiegevoel van de leerling en probeer zijn/haar zelfbeeld positiever te maken.


Help de leerling zijn/haar weerbaarheid te vergroten!

Naast het beschermen van de leerling is het van groot belang dat de leerling leert om beter met zijn/haar angst om te gaan. De leerkracht kan de leerling eventueel een sociale vaardigheidstraining aanbieden.


Help de leerling een andere kijk op problemen te ontwikkelen!

De leerkracht leert de leerling helpende gedachten aan. Dit is een cognitieve aanpak, die goede resultaten oplevert bij angstklachten.


Heb geen angst voor angst!

Wees niet bang als leerkracht om een leerling met angst te benaderen.

Een leerling met angst heeft het meeste baat bij beschikbaarheid.


Bied alternatieve uitingsvormen aan!

Bedenk een gepaste manier waarop het lichaam het aangemaakte stresshormoon kan gebruiken. Knijpen in een stressballetje, slaan tegen een boksbal in een lege ruimte of schoppen tegen een grote mat in de gymzaal kunnen mogelijk voor opluchting zorgen.

Laat een kind afkoelen, geef het de ruimte om zijn veiligheid terug te vinden.


Zoek, indien nodig, externe hulp!

Bespreek met ouders de mogelijkheden om eventueel professionele hulp in te schakelen, wanneer er geen verbetering zichtbaar is en het kind zich niet veilig gaat voelen op school.

 

Op zoek naar meer?


Kijk voor meer suggesties ook eens op mijn Pinterest

Heb je zelf ook nog leuke suggesties? Laat dan een reactie achter!


.

8 weergaven0 opmerkingen

Recente blogposts

Alles weergeven